İMAR CEZA HUKUKU · KORUMA HUKUKU · 25 EKİM 2026

2863 Sayılı Kanuna Muhalefet ve İmar Suçları: Kıyı ve Sit Alanlarında Savunma Rehberi

2863 sayılı Kanuna muhalefet, sit alanında kaçak yapı ve TCK 184 kapsamında imar kirliliğine neden olma iddiaları, aynı taşınmazda birbirinden farklı incelemeler gerektirebilir. Belediyenin yapı tatil tutanağı düzenlemesi, koruma mevzuatı yönünden izinsiz müdahale bulunduğu iddiası, mühür bozma soruşturması ve yıkım kararı aynı hukuki işlem değildir. Savunma, her işlemin dayanağını ayrı belirlemelidir.

Balıkesir, Edremit, Akçay, Ayvalık, Urla, Seferihisar ve Bodrum hattındaki kıyı ve imar dosyalarında yaklaşımımız; parselin statüsünü, müdahalenin niteliğini, işlem tarihini ve fiili gerçekleştiren kişinin rolünü birlikte incelemektir. Bu rehber, kıyı şeridindeki uyuşmazlıkları uygulamaya dönük belge ve delil soruları üzerinden ele alır.

1. 2863 Sayılı Kanuna Muhalefet Nedir?

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, korunması gereken varlıkların ve alanların tespitinden izin süreçlerine, müdahale yasaklarından ceza hükümlerine kadar özel bir koruma düzeni kurar. Bu nedenle yalnızca tarihî binanın yıkılması değil, korunan bir alandaki izinsiz inşaî veya fizikî müdahale de soruşturma konusu olabilir.

Kanunun 9. maddesindeki müdahale yasağı ve 65. maddesindeki ceza hükümleri birlikte okunmalıdır. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kazı ve kısmen yıkma gibi işler, belediyedeki bir tadilat başvurusundan daha geniş bir koruma incelemesi gerektirebilir. İddianamede müdahalenin hangi işlem olduğu ve hangi fıkranın uygulandığı açıkça belirlenmelidir.

Koruma mevzuatında “sit alanı”, “tescilli taşınmaz” ve “korunma alanı” aynı kavramlar değildir. Arkeolojik, kentsel, tarihî veya doğal sit statüsünün türü, sınırı ve işlem tarihindeki hukuki durumu araştırılmalıdır. Doğal sitler ile kültür varlıklarında yetkili idare ve izin yolu da her durumda aynı değildir.

2. İmar ve Koruma Dosyalarında Hangi Suç ve Yaptırım Türleri Görülür?

2863 m.65/1’de iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası; m.65/4’te ise altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmektedir. Bunlar birbirine karıştırılmamalıdır. Somut olayda suç tarihi, uygulanacak fıkra, lehe kanun ve kişiye özgü değerlendirmeler ayrıca incelenir; soyut bir “2863 cezası” hesabı yeterli değildir.

İzinsiz imar veya yıkma izni verme gibi 65. maddede ayrıca düzenlenen davranışlar da bulunur. Kültür varlığını yurt dışına çıkarma, bildirim veya ticaret yükümlülükleri ise aynı Kanunun farklı maddelerine konu olabilir. Bu yazının odağı, kıyı ve sit alanlarındaki taşınmazlara yönelik müdahalelerdir.

3. TCK 184 ile 2863 Sayılı Kanun Neden Ayrılmalı?

TCK 184’ün bina yapma veya yaptırmaya ilişkin düzenlemesiyle, 2863’ün korunan alana müdahale rejimi aynı kapsamda değildir. Bir pergolanın, bahçe duvarının, beton platformun, havuzun ya da kazının bina niteliği taşımadığı ileri sürülebilir. Ancak bu tartışma, aynı işlemin 2863 kapsamındaki izin ve müdahale kurallarını ortadan kaldırmaz.

Bir müdahale bakımından iki düzenleme birlikte gündeme gelirse; eylemlerin tekliği veya ayrılığı, normların ilişkisi ve TCK 44 çerçevesindeki içtima değerlendirmesi yapılır. Her durumda iki ayrı suçtan ceza verileceği varsayılamaz. Aynı şekilde bir suç yönünden beraat, başka bir suçun veya idari işlemin sonucunu kendiliğinden belirlemez.

Malik olmak da tek başına yapan veya yaptıran kişi olmakla eş tutulamaz. Yapıyı önceki malikin yaptırması, yükleniciye verilen talimat, kullanımın başlangıcı ve sonradan yapılan ilaveler delillerle ayrılmalıdır. TCK 184 bakımından maddenin yer ve zaman yönünden uygulama sınırları da dosyada kontrol edilmelidir.

TCK 184 yalnız bina inşa etmekten mi ibarettir?

İkinci fıkra, ruhsatsız başlatılan inşaatlar için kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısına müsaade etmeyi; üçüncü fıkra ise yapı kullanma izni alınmamış binalarda sınai faaliyete müsaade etmeyi ayrıca düzenler. Her abonelik veya her ticari kullanım doğrudan bu suçlara eşitlenemez; kanundaki özel koşullar ve kişinin rolü araştırılır. Üçüncü fıkra dışındaki hükümler bakımından belediye sınırları veya özel imar rejimi koşulu da gözetilir.

4. Kıyı Şeridi, Sit Alanı, Orman ve Zeytinlik Aynı Statü Değildir

Denize yakın bir taşınmazın tamamının kıyıda kaldığı veya bir ilçenin tümünün sit alanı olduğu söylenemez. Kıyı kenar çizgisi, sahil şeridi, tescil sınırı, koruma alanı ve imar planı koordinatları parsel bazında üst üste değerlendirilmelidir. Fotoğrafta denizin görünmesi hukuki sınır tespiti yerine geçmez.

3621 sayılı Kıyı Kanunu; kıyıların kullanımını ve yapılaşma koşullarını özel olarak düzenler. Aynı parselde orman, mera, tarım veya zeytinlik hükümleri de araştırılabilir. Tapu kaydı, kira sözleşmesi, turizm belgesi veya işletme ruhsatı bu farklı rejimlerdeki izinlerin tümünün yerine geçmez.

Doğal sitlere ilişkin yeniden değerlendirme kararları ve plan değişiklikleri varsa yalnız güncel harita değil, müdahalenin yapıldığı tarihte geçerli statü de dosyaya getirtilmelidir. Alanın sonradan değişen statüsü ile fiil tarihindeki sorumluluk, tarih sırası içinde incelenir.

5. Balıkesir, Edremit, Akçay, Ayvalık, Urla, Seferihisar ve Bodrum’da Dosya Nasıl Okunur?

Bölgesel incelemenin amacı yer adlarını sıralamak değil, her taşınmaz için doğru belgeyi belirlemektir. Balıkesir imar davası, Edremit kaçak yapı, Akçay kıyı kenar çizgisi, Ayvalık sit alanı, Urla 2863 soruşturması, Seferihisar yapı tatil tutanağı ve Bodrum ruhsata aykırı yapı aramalarının arkasında farklı hukuki sorunlar bulunabilir.

Bu tablo ilçelerin tamamının aynı koruma rejimine tabi olduğu anlamına gelmez. Büromuzun İmar Hukuku Davaları çalışma alanında da esas olan, dosyayı somut parsel ve işlem üzerinden değerlendirmektir.

6. Uygulamaya Dönük Takip Ettiğimiz Dosya Senaryoları

Aşağıdaki örnekler hukuki inceleme yöntemini göstermek için hazırlanmıştır. Gerçek müvekkil, büromuz tarafından daha önce takip edilmiş bir kısım davalardan esinlenilerek sentezlenen genel örnek yazılarımızdır.

7. Video: Sit Alanında Kaçak Yapı Suçu Nedir?

Av. Orhan Önal’ın kısa anlatımı, sit alanlarında izinsiz yapılaşma tartışmasına giriş niteliğindedir. Somut dosyanın belgeleri ve işlem tarihindeki mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.

Videoyu YouTube’da izle →

8. Savunma İçin Hangi Deliller Toplanmalı?

Uygulamaya dönük savunma, idari tutanağın aynen tekrarlanmasıyla kurulmaz. Tutanakta aykırılığın yeri, ölçüsü, niteliği ve tespit tarihi denetlenebilir olmalıdır. Yapının bütününü tarif eden bir fotoğraf, hangi bölümün ne zaman yapıldığını tek başına göstermeyebilir.

• Parsel dosyası: Tapu, çap, aplikasyon krokisi, koordinat bilgisi ve varsa tescil şerhi.
• Koruma dosyası: Kurul / yetkili idare kararları, tescil sınırları, tebliğ ve ilan kayıtları, izin başvuruları.
• Belediye dosyası: Ruhsat, onaylı proje, yapı tatil tutanağı, mühürleme, encümen ve yıkım kararları.
• Tarih delilleri: Eski hava fotoğrafları, uydu görüntüleri, faturalar, sözleşmeler ve tarihlendirilebilir fotoğraflar.
• Faille bağlantı: Satış ve kullanım tarihleri, yüklenici ilişkisi, talimat ve ödeme kayıtları.

Bilirkişiye “kaçak yapı var mı?” sorusu yöneltilmesi çoğu dosyada yeterli değildir. Müdahale 2863 kapsamında hangi teknik işlemdir? Bina niteliği var mıdır? Eski ve yeni bölümler ayrılabilir mi? İncelenen koordinatlar doğru mudur? Tarihlendirme hangi kayda dayanmaktadır? Koruma kararının işlem tarihindeki kapsamı nedir? Teknik rapor bu soruları cevaplamalı; hukuki nitelendirme ve suçluluk kararı mahkemeye bırakılmalıdır.

9. Yapı Kayıt Belgesi, İmar Barışı ve Eski Hâle Getirme

Yapı kayıt belgesi, korunan alanda her türlü müdahaleyi yasallaştıran genel bir izin değildir. Belgenin kapsamı, düzenlenme koşulları, yapım tarihi ve özel kanunlarla ilişkisi incelenmelidir. Belgedeki beyanların gerçek durumla uyuşması da ayrı bir hukuki meseledir.

TCK 184/5’teki ruhsata ve imar planına uygun hâle getirme düzenlemesinin şartları gerçekleştiğinde, ilgili suç yönünden özel sonuçlar gündeme gelebilir. Ancak bu hüküm 2863 veya mühür bozma suçuna otomatik biçimde taşınamaz. Müdahalenin geri alınması da koruma kapsamındaki bir yerde yeni ve izinsiz bir yıkım işlemiyle yapılmamalı; yetkili idarenin belirlediği usul izlenmelidir.

Bu ayrıntılar için kıyı, orman, mera ve TCK 184 bakımından yapı kayıt belgesi incelememize bakabilirsiniz.

10. Beraat, Yıkım Kararının İptali ve Yürütmenin Durdurulması

Beraat kararı ile yıkım kararının iptali farklı sonuçlardır. Beraat, kişiye yöneltilen suç isnadına ilişkindir. İdari yıkım veya para cezasının hukuka uygunluğu başka bir yargısal inceleme gerektirebilir. Bir alandaki hukuki gelişme diğer dosyaya sunulabilir; fakat her durumda otomatik sonuç doğurmaz.

Kültür ve Turizm Bakanlığının 739 sayılı İlke Kararı da kişisel ceza davası sonuçlarının, soruşturmanın temelindeki koruma bölge kurulu kararlarını kendiliğinden etkilemediğini vurgular. Bu ayrım, “ceza davası bitti, bütün işlemler ortadan kalktı” düşüncesinin neden yeterli olmadığını gösterir.

İdari işleme karşı dava açılması kural olarak işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması talebi, İYUK 27’deki koşullara uygun olarak somut hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar yönünden gerekçelendirilmelidir. Dava süresi ve başvuru yolu; işlemin türü, tebliği ve varsa özel düzenlemeye göre belirlenir. Belediye başvurusunun her durumda süreyi durdurduğu varsayılmamalıdır.

11. Sık Sorulan Sorular

Sit alanında konteyner veya tiny house koymak her zaman suç mudur?

İsmi veya taşınabilir olarak satılması tek başına belirleyici değildir. Sabitlenme, kullanım, tesisat, araziye müdahale, alanın statüsü ve ilgili izinler somut biçimde incelenir.

Tapuda sit şerhi yoksa 2863 sorumluluğu ortadan kalkar mı?

Tek başına böyle bir sonuç çıkarılamaz. Tescil kararı, sınır, kanuni tebliğ / ilan koşulları ve kişinin bilgisi birlikte araştırılmalıdır.

Belediye ruhsatı koruma izninin yerine geçer mi?

Her durumda geçmez. Belediye ruhsatıyla koruma mevzuatındaki izinlerin ilişkisi, ilgili alanın statüsüne ve yapılacak işe göre değerlendirilir.

Basit tadilat için de izin gerekir mi?

Koruma kapsamındaki taşınmazlarda, imar mevzuatında ruhsata tabi olmayan tadilat ve tamirat için de 2863 m.65/4’teki özel izin rejimi gündeme gelebilir.

2863 davasında beraat mümkün müdür?

İsnadın unsurları ve deliller somut dosyada incelenir. Müdahalenin, faille bağlantının, kastın veya alan statüsünün ispatı tartışılabilir; ancak sonuç garantisi verilemez.

Yapıyı eski hâline getirmek bütün ceza dosyalarını kapatır mı?

Hayır. TCK 184/5’in şartları ile 2863 ve TCK 203 yönünden değerlendirme ayrı yapılmalıdır. İşlemin kendisi için gereken izinler de gözetilmelidir.

İlk görüşmede hangi belgeler getirilmelidir?

Tebliğ edilen kararlar, tapu ve parsel bilgisi, ruhsat / proje, yapı tatil tutanağı, eski fotoğraflar ve varsa iddianame ya da bilirkişi raporu iyi bir başlangıç oluşturur.

12. Önceki İlgili Çalışmalarımız

İmar, sit, kıyı, kaçak yapı ve bağlantılı yapılaşma uyuşmazlıklarına ilişkin önceki yazılarımız aşağıdadır. Başlığa tıklayarak ayrıntılı incelemeye ulaşabilirsiniz. Eski tarihli yazılar, işlem tarihinde yürürlükte bulunan mevzuatla birlikte okunmalıdır.

Resmî Kaynaklar ve Güncellik

• 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu — özellikle 7, 9, 65 ve 74. maddeler.
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — 44, 184 ve 203. maddeler.
• 3194 sayılı İmar Kanunu — 32 ve 42. maddeler.
• 3621 sayılı Kıyı Kanunu — kıyı ve yapılaşma çerçevesi.
• 2577 sayılı İYUK — dava ve yürütmenin durdurulması hükümleri.
• Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu — 739 sayılı İlke Kararı.

25 Ekim 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosya, fiil tarihi, güncel mevzuat ve parselin özel statüsü ayrıca incelenmelidir.