Girizgah; Kıyı, Orman, Mera ve Sit Alanlarında Kaçak Yapı: TCK 184, Mühür Bozma, Yapı Kayıt Belgesi ve Yıkım Davaları

Çeşme, Urla, Seferihisar, Foça ve Güzelbahçe’den Bodrum, Milas, Marmaris, Datça, Fethiye ve Kaş’a uzanan Ege–Akdeniz kıyı hattında bir taşınmaz dosyası yalnızca “imar aykırılığı” olarak okunamaz. İmar mevzuatına mugayir olarak, iskan ve oturma izni alındıktan sonra dahi yapılan bir küçük bir çatı katı,teras kapatması, havuz, pergola, müştemilat veya kıyıdaki platform; belediye işlemi, ceza soruşturması ve sit alanı mevzuatı bakımından ayrı ayrı sonuç doğurabilir.

Büromuzda incelediğimiz ve takip ettiğimiz benzer mahiyetteki dava tecrübelerinden hareketle hazırlanan bu rehber; uygulamada en çok karıştırılan TCK 184 imar kirliliğine neden olma, TCK 203 mühür bozma, 2863 sayılı Kanun’a muhalefet, 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca yıkım ve idari para cezası, Yapı Kayıt Belgesi, Kıyı Kanunu, orman ve mera uyuşmazlıklarını tek bir hukuki çerçevede ele almaktadır.

Aşağıdaki Örnek Verdiğimiz Dava veya Somut Olaylar Nereden Esinlenmektedir?

Bu yazıdaki örnekler takip ettiğimiz davalardan anonimleştirilmiş, birden çok uyuşmazlıkta karşılaşılan ortak hukuki sorunlar birleştirilmiştir. Hiçbir örnek belirli bir müvekkilin kimliğini, parselini veya dosyasını açıklamaz. Bu hususta 1136 Say. Avukatlık Kanunu ve yürürlük sair mevzuat çok uygun hareket ederek, müvekkillerin veri ve bilgilerini muhafaza ederiz. Her dosyanın sonucu; işlem tarihi, taşınmazın statüsü, ruhsat ve proje kayıtları, kişisel fiil, kast ve delil durumuna göre değişir.

Aynı taşınmazda neden üç  ve hatta bazen dört ayrı dosya (suç tipi yargılaması) çıkabilir?

Ruhsata aykırı bir çatı hacmi belediyece 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi kapsamında mühürlenebilir ve yıkım sürecine alınabilir. Aynı fiil, koşulları varsa TCK 184 uyarınca ceza soruşturmasına konu olabilir. Taşınmaz doğal veya arkeolojik sit alanındaysa ayrıca 2863 sayılı Kanun’un 9 ve 65. maddeleri gündeme gelebilir. Mühürden sonra inşaata devam edilmiş veya mühürle korunan durum ihlal edilmişse TCK 203 yönünden bağımsız bir suçlama doğabilir.

Bu dosyaların her birinin unsurları, görevli mercileri, süreleri ve savunma araçları farklıdır. Bir işlemde alınan lehe sonuç diğer dosyayı kendiliğinden sona erdirmez.

1. Bir İmar ve Sit Dosyasının Doğru Okunması: Altı Ayrı Hukuki Soru

1.1. Taşınmazın hukuki statüsü nedir?

Tapudaki “arsa”, “ev”, “üç katlı yapı” veya benzeri nitelik tek başına yeterli değildir. Güncel ve tarihsel imar planları, kıyı kenar çizgisi, orman kadastrosu, mera tahsis kayıtları, doğal/arkeolojik sit sınırları, koruma amaçlı imar planı ve geçiş dönemi koruma esasları birlikte incelenmelidir.

Özellikle sit sınırlarının zaman içinde değiştiği dosyalarda yalnız güncel haritaya bakmak hatalıdır. Suç tarihi itibarıyla statü ile yargılama tarihindeki statü ayrı ayrı belirlenmeli; değişikliğin sanık lehine etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

1.2. Yapılan imalat “yapı” mı, “bina” mı, basit tamirat mı?

3194 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki yapı ve bina tanımları, TCK 184 bakımından merkezî önemdedir. Her ruhsat aykırılığı otomatik olarak imar kirliliği suçu oluşturmaz. TCK 184/1, ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapan ya da yaptıranı cezalandırır.

Bu nedenle camlama, pergola, tente, sökülüp takılabilir eleman, konteyner, çatı yükseltmesi, kapalı teras ve yeni bağımsız hacim aynı hukuki kategoriye konulamaz. Taşıyıcı sistem, zemine bağlılık, kapalı alan oluşturma, kullanım amacı, süreklilik ve teknik proje birlikte değerlendirilir.

1.3. İmalatı kim yaptı veya yaptırdı?

Tapu malikliği, eş olmak, aynı adreste yaşamak veya taşınmazdan yararlanmak tek başına ceza sorumluluğu doğurmaz. TCK 20 uyarınca ceza sorumluluğu şahsidir. Buna karşılık malik, imalatı ustaya veya yükleniciye yaptırmışsa “ben kendim yapmadım” savunması da tek başına yeterli değildir; TCK 184 açıkça “yapan veya yaptıran” kişiyi kapsar. Uygulamada ise en çok bu hususta karışıklık görmekteyiz.

Mahkeme; sözleşme, ödeme, mesajlaşma, talimat, belediyeye verilen dilekçe, mimarla ilişki, fiilî kullanım, anahtar ve zilyetlik durumu ile sanığın önceki ve sonraki anlatımlarını birlikte değerlendirir. Özetle; sunulacak delil ve donenin derinliği, çeşitliliği de davanıza etki edecektir.

1.4. İmalat hangi tarihte ve mühürden önce mi sonra mı yapıldı?

Suç tarihi; uygulanacak planı, sit statüsünü, zamanaşımını, Yapı Kayıt Belgesi kapsamını ve mühür bozma suçunu doğrudan etkiler. “Yapı yıllardır vardı” savunması, eski tarihli uydu görüntüsü, hava fotoğrafı, abonelik kaydı, fatura, fotoğrafın özgün verisi veya tanıkla desteklenmiyorsa soyut kalabilir.

Özellikle mühürleme tarihinden sonraki fotoğraflarda imalatın ilerlediği görülüyorsa TCK 203 bakımından ciddi risk doğar. Buna karşılık yalnızca aykırılığın yerinde durması, her olayda kendiliğinden “mühür bozma” anlamına gelmez; mührün amacı ve mühürden sonra gerçekleştirilen somut fiil belirlenmelidir.

1.5. İzin hangi makamdan alınmalıydı?

Belediye ruhsatı ile koruma izni aynı şey değildir. Doğal sit, arkeolojik sit, kentsel sit ve korunması gerekli kültür varlığı dosyalarında yetkili kurum; statüye, işleme ve tarihe göre değişebilir. Belediye, koruma bölge kurulu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, tabiat varlıklarını koruma birimleri veya başka bir özel yetkili idarenin kararı gerekebilir.

Yanlış kuruma yapılan başvuru her zaman hukuka uygun izin yerine geçmez. Fakat yetki karmaşası, kurum yazışmaları ve sanığa verilen resmî cevaplar; kast ve hata hükümleri bakımından önem taşıyabilir.

1.6. İdari yaptırım ile ceza davası birbirinden ayrılmış mı?

Yıkım kararının iptali, ceza davasında otomatik beraat sağlamaz; ceza mahkemesindeki beraat de her zaman idari para cezasını ortadan kaldırmaz. Bunun nedeni, işlemlerin hukuki sebep ve unsurlarının farklı olmasıdır.

Doğru dosya stratejisi; belediye encümen kararı, yapı tatil tutanağı, mühürleme evrakı, koruma statüsü ve ceza iddianamesini aynı kronoloji üzerinde buluşturur. Aksi hâlde bir dosyada ileri sürülen savunma başka dosyada çelişkiye dönüşebilir.

1.7 Belediyelerin idari para cezası ödenmeden Asliye Ceza Mahkemesi’nden çıkacak para ödense yeterli midir?

Evet, tek eylemden iki ayrı cezai müeyyide uygulanmazdan ziyade, bu husus özel kanun maddesi ile sabit olup uygulamada maalesef çok dikkat edilmeyen, hatta savunma argümanlarında vatandaşlar tarafından dikkate alınmayan onlarca kritik detaydan biridir.

2. TCK 184 İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu

2.1 TCK 184/1 hangi fiilleri cezalandırır?

TCK 184/1’e göre yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Suçun oluşması için belediyenin yıkım kararı vermesi şart değildir; ceza mahkemesi fiilin maddi özelliklerini ayrıca araştırır.

Kanunun kullandığı “bina” kavramı önemlidir. Bahçe duvarı, açık pergola veya basit sökülebilir eleman ile bağımsız kullanıma elverişli kapalı çatı katı aynı biçimde değerlendirilemez.

2.2 Yapı ile bina ayrımı neden davanın kaderini değiştirir?

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin E. 2009/3046, K. 2011/7468, 1 Haziran 2011 tarihli kararında, somut olayda balkonun alüminyum doğrama ve camla kapatılması TCK 184 anlamında bina kabul edilmemiştir. Bu karar, “her teras veya balkon kapatması suç değildir” biçiminde sınırsız bir kural değildir. Kapalı alanın boyutu, yeni kullanım hacmi, taşıyıcı unsurlar ve ana yapıya etkisi her dosyada ayrıca incelenir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin E. 2013/23055, K. 2014/31439, 3 Kasım 2014 tarihli kararında ise temelsiz konteynerlerin bina niteliği taşıyıp taşımadığı yeterince araştırılmadan hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuştur. Mahkemenin; sabitlik, kullanım, teknik nitelik ve bina vasfını açıklaması gerekir.

Çatı katı ve teras kapatma dosyalarında kritik teknik sorular

• Onaylı mimari projede çatı nasıl gösterilmiştir?
• Sonradan oluşturulan bölüm dört yanı kapalı ve sürekli kullanıma elverişli midir?
• Yeni betonarme, çelik veya yığma taşıyıcı eleman var mıdır?
• Alan ve yükseklik yerinde ölçülmüş müdür?
• İmalat yeni bağımsız hacim veya kat etkisi yaratmış mıdır?
• Sökülebilirlik iddiası teknik olarak doğrulanmış mıdır?

Örnekle; “Tapuda iki katlı ev yazıyor” savunması bu soruların yerine geçmez. Tapudaki kat ifadesi, örneğin bodrum ile iki ruhsatlı katı anlatıyor olabilir; sonradan oluşturulan çatı hacmini kendiliğinden ruhsatlı hâle getirmez. Ancak çatı katı denilen yerin sonrasında; daha portatif ve sabit olmayan bir sundurma ya da benzeri teknolojik aparatlarla yapılmış olması somut olaya göre hususu yasal hala getirebilir.

2.3 Malik olmak tek başına mahkûmiyet için yeterli midir?

Hayır. TCK 20 uyarınca malik veya paydaş sıfatı, fiili kimin yaptığı ya da yaptırdığı araştırılmadan mahkûmiyet için yeterli kabul edilemez. Özellikle eşler veya ortak maliklerden biri yönünden yalnız tapu kaydına dayanılarak fail isnadı kurulması, kişisel ceza sorumluluğu ilkesiyle bağdaşmaz.

Ancak malik lehine bu ilke, dosyanın geri kalanından koparılamaz. İnşaat bedelini ödeme, ustaya talimat verme, projeyi takip etme, belediye işlemlerine muhatap olma veya yapıyı bizzat kullanma gibi deliller “yaptıran” sıfatını gösterebilir.

“Yüklenici ve mimar yaptı” savunmasının sınırı

Bir mimar veya yükleniciyle çalışmak, maliki otomatik olarak sorumluluktan kurtarmaz. Uygulamada doğru soru, “İşi teknik olarak kim yaptı?” değil; “Ruhsata aykırı imalatı kim istedi, finanse etti, biliyordu ve sürdürdü?” sorusudur.

Yüklenicinin sözleşme dışına çıktığı savunuluyorsa sözleşme, onaylı çizimler, ihtarlar, ödeme kalemleri, teslim tutanakları ve aykırılığın öğrenilmesinden sonra atılan adımlar dosyaya sunulmalıdır. Belgesiz biçimde sorumluluğu yükleniciye yöneltmek çoğu kez ikna edici olmaz.

2.4 Yurt dışında bulunmak veya taşınmazda yaşamamak beraat sağlar mı?

Tek başına sağlamaz. Fizikî yokluk, bizzat inşa fiilini zayıflatabilir; fakat uzaktan talimat verme veya yaptırma ihtimalini ortadan kaldırmaz. Pasaport giriş-çıkış kayıtları ancak ödeme, iletişim ve sözleşme delilleriyle birlikte anlam kazanır.

Ortak maliklerden biri yıllardır yurt dışında yaşıyor, inşaat kararına katılmamış ve hiçbir ödeme/talimat deliliyle ilişkilendirilemiyorsa bu durum TCK 20 kapsamında güçlü bir bireyselleştirme savunması oluşturabilir.

2.5 TCK 184/5: Hukuka uygun hâle getirme ve davanın düşmesi

TCK 184/5, binanın imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilmesi hâlinde önemli bir özel sonuç öngörür: Birinci ve ikinci fıkra kapsamındaki suçlardan dolayı kamu davası açılmaz; açılmış dava düşer; mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Bu yol, “kaçak bölümü gece sökelim” biçiminde uygulanamaz. Taşınmaz mühürlüyse izinsiz söküm dahi mühür bozma veya koruma mevzuatı yönünden yeni risk yaratabilir. Önce belediyeden ve varsa koruma makamından yazılı izin alınmalı; proje, söküm veya ruhsata bağlama işlemi teknik uzman gözetiminde yürütülmeli; nihai uygunluk resmî yazı ve yerinde tespitle belgelenmelidir.

TCK 184/5 her suçlamayı bitirir mi?

Hayır. İmar aykırılığının giderilmesi TCK 184 bakımından sonuç doğurabilir; fakat önceden tamamlanmış TCK 203 mühür bozma veya 2863 sayılı Kanun’a aykırılık suçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her suç ayrı unsurlarıyla incelenmelidir. Bu hususta ise çok temkinli ve detaylı mukayeseli tarama yapmak gerekir ki; bunun sebebi yapacağınız bir savunma diğer suçlama açısından aleyhe sonuç doğurmasın…

3. TCK 203 Mühür Bozma Suçu: Mühürden Sonra Ne Oldu?

3.1 Geçerli bir mühürleme işlemi bulunmalı

TCK 203; kanun veya yetkili makam emri uyarınca bir şeyin saklanmasını ya da varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldırmayı veya konuluş amacına aykırı hareket etmeyi cezalandırır. Yaptırım altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.

İmar dosyalarında mühürleme çoğunlukla 3194 sayılı Kanun’un 32. maddesine dayanır. Yapı tatil tutanağının yapıya asılması, kanundaki özel tebliğ yöntemidir. Bu nedenle “bana elden tebliğ edilmedi” savunması, tutanağın yapıya usulünce asılıp asılmadığı incelenmeden sonuç vermez. Ancak burada usul ve yasaya aykırı diğer hususlar da değerlendirilmeden, doğrudan savunma hazırlanmamalıdır.

3.2 Mührün fiziksel olarak koparılması şart mı?

Hayır. Mühür yerinde dursa dahi, mührün konuluş amacı inşaatı durdurmaksa ve inşaata devam edilmişse suç oluşabilir. Buna karşılık sırf hukuka aykırı yapının sökülmemiş olması ile mühürden sonra aktif inşa faaliyeti aynı şey değildir.

Mühür bozma dosyasının beş ispat noktası

1. Mühür hangi makam tarafından, hangi yasal yetkiye dayanılarak konuldu?
2. Tutanak ve mühür yapıya hangi tarihte, nereye ve nasıl uygulandı?
3. Mührün koruduğu durum tam olarak neydi: inşaatın durması mı, kullanımın engellenmesi mi?
4. Mühürden sonra hangi somut işlem, hangi tarihte yapıldı?
5. Bu işlemi sanığın yaptığı veya yaptırdığı hangi kişisel delille ispatlandı?

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin E. 2021/38905, K. 2025/4672, 17 Nisan 2025 tarihli kararında, sanığın mühür bozma fiilini işlediğinin her türlü şüpheden uzak delille ispatlanamaması nedeniyle verilen beraat hükmü korunmuştur. Karar, malik sıfatından otomatik fail sonucu çıkarılamayacağını gösteren güncel örneklerden biridir. (Emsal savunma hattından aldığımız, alıntılarımızdan…)

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin E. 2025/4432, K. 2025/15589, 2 Aralık 2025 tarihli kararında da mühür bozma suçundan beraat hükmü onanmıştır. Bununla birlikte hiçbir karar dosyaya “kalıp savunma” olarak yapıştırılmamalı; mühürleme şekli ve kişisel fiil somut deliller üzerinden karşılaştırılmalıdır.

3.3 Tarihli fotoğraflar ve ilerleme karşılaştırması

Mühür günü çekilen fotoğraf ile sonraki denetim fotoğrafı aynı açı ve ölçekle karşılaştırılmalıdır. Duvar, çatı, pencere, sıva, tesisat veya iç imalatın ilerlemesi teknik olarak saptanabiliyorsa, “hiçbir işlem yapılmadı – işlemsiz tamamlandı” savunmasının inandırıcılığı zayıflar.

Fotoğrafın yalnız dosyaya konulması yeterli olmayabilir. Çekim tarihi, özgün dosya verisi, konum, fotoğrafı çeken görevli, görüntünün hangi bölümü gösterdiği ve iki tarih arasında ortaya çıkan somut fark açıklanmalıdır.

3.4 Zincirleme suç ve iddianamenin sınırı

Mühürden sonra farklı tarihlerde birden fazla müdahale iddia ediliyorsa TCK 43 kapsamında zincirleme suç tartışılabilir. Bunun için her bir fiilin tarihi ve maddi içeriği belirlenmeli; tek bir denetim kaydıyla soyut biçimde artırım yapılmamalıdır.

CMK 225 uyarınca hüküm, iddianamede unsurları gösterilen fiil ve fail hakkında verilir. İddianameden sonraki yeni bir eylem, kendiliğinden aynı hükmün konusu yapılamaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin E. 2025/5006, K. 2026/806, 22 Ocak 2026 tarihli kararı; mühür sonrası devam eden müdahaleler, zincirleme suç ve iddianame tarihinin önemi bakımından güncel bir örnektir…

4. 2863 Sayılı Kanun’a Muhalefet: Sit Alanında İzin Meselesi

Koruma statüsü nasıl ispatlanır?

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 9. maddesi; sit alanlarında ve korunması gerekli taşınmazlarda, ilgili koruma kararlarına aykırı inşai ve fiziki müdahaleyi yasaklar. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, yıkım, kazı ve benzeri işler bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ceza dosyasına yalnız “parsel sit alanındadır” yazısı konulması yeterli bir inceleme değildir. Şu belgeler getirtilmelidir:

• Tescil ve sit ilan kararı,
• Kararın ilan ve bildirim kayıtları,
• Suç tarihindeki koordinatlı sit paftası,
• Güncel koordinatlı sit paftası,
• Sit derecesi veya sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı bilgisi,
• Koruma amaçlı imar planı ve plan notları,
• Geçiş dönemi koruma esasları,
• Parselin harita üzerinde çakıştırmasını gösteren teknik rapor.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin E. 2023/3155, K. 2025/3963, 17 Nisan 2025 tarihli kararında, güncel resmî doğal sit haritasında taşınmazın sit sınırı dışında kalması karşısında beraat gerektiği kabul edilmiştir. Bu karar, özellikle Bodrum, Milas, Marmaris, Datça, Fethiye, Kaş, Çeşme, Urla, Seferihisar, Foça ve Ayvalık gibi koruma statülerinin yoğun olduğu bölgelerde tarihsel ve güncel haritanın birlikte incelenmesinin önemini gösterir. Kararın tam metni

4.1 Doğal sitte belediye veya KUDEB yazısı yeterli midir?

Her zaman değil. Doğal sit alanlarında izin ve görüş yetkisinin hangi kurumda olduğu, statü ve işlem tarihine göre ayrıca belirlenmelidir. Yetkisiz bir birimin olumlu yazısı, kanunen gerekli koruma izninin yerini tutmayabilir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin E. 2025/1495, K. 2025/9002, 18 Aralık 2025 tarihli kararında; doğal sit alanındaki müdahale bakımından KUDEB’in yetkili olmadığı, ilgili çevre ve şehircilik biriminden izin alınması gerektiği değerlendirilmiştir. Karar ayrıca malikin mimar veya yükleniciyle sözleşme yapmasının tek başına sorumluluğu kaldırmadığını ve mühür sonrası tekrarlanan müdahalelerin önemini ortaya koymaktadır. Kararın tam metni

4.2 “Doğaya zarar verilmedi” savunması yeterli midir?

Çoğu olayda tek başına yeterli değildir. 2863 sayılı Kanun bakımından korunan hukuki değer yalnız ölçülebilir fiziksel zarar değildir; yetkili makamın önceden inceleme ve izin yetkisi de korunur. Bir yapının estetik görünmesi veya bilirkişinin “çevreye zarar yoktur” demesi, izin zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Bununla birlikte müdahalenin niteliği, basit tamirat–esaslı müdahale ayrımı, koruma derecesi ve doğru ceza normunun seçimi bakımından teknik bulgular yine önem taşır.

4.3 Yapı Kayıt Belgesi sit alanında ceza sorumluluğunu kaldırır mı?

Yapı Kayıt Belgesi, belirli şartlarla imar mevzuatı yönünden geçici sonuç doğurabilir; ancak 2863 sayılı Kanun uyarınca gerekli koruma izninin yerine geçen genel bir ruhsat değildir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin E. 2022/1448, K. 2024/7194, 5 Aralık 2024 tarihli kararında Yapı Kayıt Belgesinin TCK 184 yönünden etkisinin ayrı değerlendirilmesi gerektiği, buna karşılık sit alanındaki izinsiz müdahaleyi 2863 sayılı Kanun bakımından hukuka uygun hâle getirmediği ortaya konulmuştur.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E. 2023/7, K. 2023/8, 7 Mart 2023 tarihli kararı da üçüncü derece arkeolojik sit alanında Yapı Kayıt Belgesinin koruma mevzuatındaki izin sürecinin yerine geçmeyeceğini vurgulamaktadır.

Yapı Kayıt Belgesi için dört ayrı doğrulama

1. Belge hangi yapı ve hangi alan için düzenlenmiştir?
2. Beyan edilen yapının tamamlanma tarihi ve yüz ölçümü gerçeğe uygun mudur?
3. Belge, dava konusu sonradan eklenen bölümü gerçekten kapsıyor mu?
4. Kıyı, orman, mera, sit veya üçüncü kişiye ait arazi yönünden ayrı bir engel var mı?

5. Hukuki İkrarlar ve Çelişkili Savunmalar: Bir Cümle Dosyayı Nasıl Değiştirir?

5.1 Ceza yargılamasında “itiraf” nasıl değerlendirilir?

Hukuk davalarındaki ikrar ile ceza yargılamasındaki sanık beyanı aynı değildir. Ceza mahkemesi, CMK 217 uyarınca duruşmada ortaya konulan ve tartışılan delilleri serbestçe değerlendirir. Sanığın “ben yaptırdım” demesi güçlü bir delil olabilir; fakat tek başına, otomatik ve geri alınamaz bir mahkûmiyet kuralı değildir. Beyanın nasıl alındığı, ayrıntısı, diğer delillerle uyumu ve sonradan açıklanan nedenler incelenir.

CMK 148/4 gereğince müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, şüpheli veya sanık tarafından hâkim ya da mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Ancak aynı anlatım savcılıkta veya mahkemede özgür iradeyle doğrulanmışsa değerlendirme değişir.

5.2 İlk ifadeyle mahkeme savunması çelişirse ne yapılmalı?

“Önce yaptırdım dedim, şimdi yüklenici yaptı diyorum” biçimindeki açıklamasız değişiklik savunmanın bütününe zarar verir. Hukuka uygun çözüm, geçmiş beyanı yok saymak değil; beyanın hangi kısmının hatalı, eksik veya günlük dilde kullanıldığını somut belgeyle açıklamaktır.

Güvenilir açıklamanın unsurları

• İlk ifadenin alındığı koşul ve müdafi durumu,
• “Yaptırdım, başka usta” sözcüğüyle kastedilen işin tam kapsamı,
• Onaylanan proje ile fiilen yapılan imalat arasındaki fark,
• Yükleniciye verilen ve verilmeyen talimatlar,
• Ödeme belgelerinin hangi iş kalemine ait olduğu,
• Aykırılığın ne zaman öğrenildiği,
• Öğrenildikten sonra belediye ve yüklenici nezdinde yapılan işlemler.
• Bu hususta mesele kritik ayrım; müteahhitlik firmasının yapılan ve satılan ev ile sonradan arsa sahibinin X müteahhitlik firmasına yaptırması arasında hukuki sonuçları açısından onlarca fark vardır.

Bizce, bu tip imar dosyalarında çoğu zaman gerçeğe aykırı yeni bir anlatı kurmak savunma değildir. Mesaj silmek, geriye dönük belge üretmek, tanıkları yönlendirmek veya suçu dayanaksız biçimde başkasına yüklemek hem güvenilirliği yok eder hem de yeni hukuki riskler doğurabilir.

5.3 “Bilmiyordum” savunması ne zaman tartışılabilir?

TCK 4 gereğince ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz. Buna karşılık TCK 30’daki hata hükümleri, suçun maddi unsuru veya hukuka aykırılık konusunda kaçınılmaz bir hata bulunması hâlinde tartışılabilir.

Örneğin yetkili görünen kurumların birbiriyle çelişen resmî yazıları, koordinat hatası veya statü değişikliği varsa sanığın kastı ayrıca değerlendirilmelidir. Sadece “sit olduğunu bilmiyordum” demek yerine tapu şerhleri, tebligat, ilan kayıtları, belediye cevabı ve profesyonel danışmanlık belgeleri dosyaya getirtilmelidir.

6. Bilirkişi Raporu Nasıl Denetlenir?

6.1 Bilirkişi teknik tespit yapar; hukuki fail belirleyemez

CMK 67/3 uyarınca bilirkişi, uzmanlık alanı dışındaki açıklamalara ve hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirmeye giremez. Mimar veya inşaat mühendisi; imalatın alanını, malzemesini, proje aykırılığını ve mühür sonrası fiziksel değişimi tespit edebilir. “Malikler suçu işlemiştir”, “sanık yaptırandır” veya “kast vardır” şeklindeki sonuçlar ise mahkemenin değerlendirmesidir.

Bir rapor yalnız malikliği esas alıp iki paydaşı birlikte fail ilan ediyorsa, raporun bu bölümü teknik uzmanlık sınırını aşar. Mahkeme her sanık yönünden ayrı delil değerlendirmesi yapmak zorundadır.

6.2 İçeri girilmeden düzenlenen rapor ne kadar yeterlidir?

Dışarıdan gözlem bazı dış imalatları gösterebilir; fakat iç alan, kullanım, taşıyıcı sistem ve ölçüm konusunda kesin sonuç vermeyebilir. Kapılar kapalı olduğu için yapının içine girilememiş, alan daha eski bir tutanaktan aynen alınmışsa raporun ölçüm dayanağı açıkça yazılmalıdır.

Bu eksiklik raporu otomatik olarak hükümsüz kılmaz. Ancak tartışmalı unsur iç mekânın bağımsız kullanım niteliği, kapalı alanı veya mühür sonrası iç imalatsa; keşfin tekrarı, lazer ölçüm, proje çakıştırması ve ek rapor talep edilmelidir.

Etkili bilirkişi itirazı için kontrol listesi

• Ruhsatlı ana yapı ile sonradan yapılan bölüm ayrı ayrı gösterilmiş mi?
• Onaylı mimari proje ölçekli biçimde fiilî durumla çakış-tırılmış mı?
• Her imalatın metrekaresi yerinde ölçülmüş mü?
• Fotoğrafların tarihi ve çekim yönü belirli mi?
• Mühür öncesi ve sonrası değişiklik tek tek açıklanmış mı?
• “Bina” niteliğini gösteren teknik unsurlar gerekçelendirilmiş mi?
• Sit haritası parsele koordinatla uygulanmış mı?
• Bilirkişi fail, kast veya suç vasfı hakkında hukuki sonuç kurmuş mu?
• Raporda cevaplanmayan savunma belgeleri var mı?
• Raporda teknik veriler tablosu veya güncel mevzuat mukayesi ile izah var mı?

Soyut biçimde “raporu kabul etmiyoruz” demek yerine, detaylıca her eksik için hangi ek incelemenin sonucu değiştireceği açıklanmalıdır. Taraf, CMK 67/6 çerçevesinde uzmanından bilimsel mütalaa da alabilir.

7. 3194 Sayılı İmar Kanunu: Yapı Tatil Tutanağı, Yıkım ve Para Cezası

7.1 Yapı tatil tutanağı dosyanın başlangıç belgesidir

3194 sayılı Kanun’un 32. maddesinde ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde inşaatın durdurulması, yapının mühürlenmesi ve tutanağın yapıya asılması düzenlenir. Tutanakta aykırılığın somut ve ölçülebilir biçimde gösterilmesi gerekir.

“Ruhsata aykırı yapı vardır” biçimindeki genel ifade; hangi katta, hangi malzemeyle, kaç metrekare ve hangi proje çizimine aykırılık bulunduğunu göstermiyorsa iptal davasında tartışılabilir. Sonradan düzenlenen encümen kararı da belirsiz tutanağın sınırını keyfî biçimde genişletemez.

7.2 Bir aylık süre ne anlama gelir?

Kanundaki bir aylık süre, aykırılığın ruhsata bağlanması veya giderilmesi için tanınan idari imkândır. Sürenin geçmesiyle encümen yıkım kararı alabilir. Ancak ruhsata bağlama ihtimali varsa idarenin başvuruyu ve plan koşullarını somut değerlendirmesi gerekir.

Sit, kıyı, orman veya mera statüsü ruhsata bağlama ihtimalini sınırlayabilir. Bu nedenle belediyeye yapılacak başvuru, koruma makamından gerekli izin talebiyle eş zamanlı yürütülmelidir.

7.3 İmar para cezası nasıl denetlenir?

3194 sayılı Kanun’un 42. maddesi uyarınca uygulanan idari para cezasında; temel birim, aykırılık alanı, yapı sınıfı ve grubu, artırım nedenleri ve mülkiyet durumu açıkça gösterilmelidir. Aynı tutanakta birbirinden farklı imalatlar varsa her biri ayrı ölçülmelidir.

İptal davasında yalnız “ceza yüksektir” denmez. Formülün hangi satırının, hangi yüzölçümünün veya hangi artırımın hukuka aykırı olduğu gösterilir. Encümen kararının tebliğ tarihi, idari dava süresi bakımından kritik olduğundan zarf ve elektronik tebligat kayıtları saklanmalıdır.

8. Yapı Kayıt Belgesinin Uygulamadaki Gerçek Yeri

8.1 Yapı Kayıt Belgesi ruhsat ve iskân mıdır?

Hayır. 3194 sayılı Kanun’un geçici 16. maddesi kapsamında verilen Yapı Kayıt Belgesi, belirli tarihten önceki yapıların kayıt altına alınmasına yönelik özel ve geçici bir düzenlemedir. Belge, her durumda yapı ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesiyle aynı sonucu doğurmaz.

Belgenin beyana dayanması sebebiyle yapı tarihi, alanı, mülkiyet ve kullanım bilgileri ayrıca doğrulanabilir. Gerçeğe aykırı beyan, belgenin iptaline ve başka hukuki sonuçlara yol açabilir.

8.2 Belgenin TCK 184 bakımından etkisi

Yapı Kayıt Belgesinin dava konusu yapıyı gerçekten kapsaması ve geçerli olması hâlinde TCK 184 yönünden hukuki sonuç doğurabilir. Fakat belge alındıktan sonra yapılan yeni imalatı kapsamaz. Mühür sonrası veya belge tarihinden sonraki ilaveler ayrıca değerlendirilir.

8.3 Belgenin etkili olmadığı başlıca alanlar

Yapı Kayıt Belgesi;

• üçüncü kişiye ait taşınmazı kullanma hakkı vermez,
• orman veya mera niteliğini ortadan kaldırmaz,
• kıyıdaki kamu kullanım rejimini bertaraf etmez,
• doğal veya arkeolojik sitte gerekli koruma izninin yerine geçmez,
• mühür bozma fiilini geçmişe dönük olarak hukuka uygun hâle getirmez,
• belgeden sonra yapılan ilave bölümleri kapsamaz.

Bu nedenle belgeyi dosyaya sunmadan önce kapsam haritası hazırlanmalı; belgede kayıtlı alan ile ruhsatlı alan ve fiilî alan ayrı renklerle gösterilmelidir.

9. 3621 Sayılı Kıyı Kanunu ve Kıyı Kenar Çizgisi Uyuşmazlıkları

9.1 Kıyılar neden özel bir hukuki rejime tabidir?

Anayasa’nın 43. maddesi ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu uyarınca kıyılar devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; kıyılardan yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. Sahil şeridinde planlama ve yapılaşma koşulları, iç kesimlerden daha sıkıdır.

Çeşme, Urla, Seferihisar, Foça, Ayvalık, Bodrum, Marmaris, Datça, Fethiye ve Kaş kıyılarında uyuşmazlığın ilk sorusu “tapu var mı?” değil, yapının onaylı kıyı kenar çizgisine ve sahil şeridi rejimine göre nerede kaldığıdır.

9.2 İskele, platform, teras, havuz ve istinat duvarı

Kıyıda yapılan her imalat “basit ve sökülebilir” kabul edilemez. İskele, beton platform, denize iniş merdiveni, istinat duvarı, dolgu, havuz veya kapalı teras için Kıyı Kanunu, imar planı, çevre düzeni planı ve özel izinler birlikte incelenir.

Özel mülkiyet sınırı içinde görünmek de tek başına yeterli değildir. Kıyı kenar çizgisinin yanlış veya güncelliğini yitirmiş olduğu iddia ediliyorsa yetkili kurul kararı, onay tarihi ve koordinatlar teknik bilirkişiyle denetlenmelidir.

9.2 Kıyı kenar çizgisi değişikliği ve kazanılmış hak

Danıştay 4. Dairesinin E. 2023/11477, K. 2024/1525, 6 Mart 2024 tarihli kararı, Kıyı Kanunu Uygulama Yönetmeliğindeki kıyı kenar çizgisinin değiştirilmesine ilişkin düzenlemenin hukuka uygunluğu konusunda önemli değerlendirmeler içerir ve ilgili hükmün iptaline karar verir. Kıyı sınırı değişikliklerinin yalnız yönetmelik düzeyinde genişletilen sebeplerle yapılamayacağına işaret eder..

Tapulu taşınmazın sonradan kıyı kapsamında kaldığının belirlenmesi, mülkiyet hakkı ve tazminat boyutunu da doğurabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin E. 2023/5837, K. 2023/11713, 27 Kasım 2023 tarihli kararı kıyıda kalan tapu nedeniyle tazminat uyuşmazlığına ilişkindir…

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin N.A. ve Diğerleri/Türkiye kararı da kıyı rejimi nedeniyle tapunun kaybı ve tazminatsız müdahale bağlamında mülkiyet hakkı bakımından temel kararlardandır.

10. 6831 Sayılı Orman Kanunu: Tapu, Kadastro ve Yapılaşma

10.1 Tapu kaydı orman niteliğini tek başına sona erdirmez

Orman uyuşmazlıklarında tapu, orman kadastro haritası, tahdit tutanakları, kesinleşme ilanları, aplikasyon ve 2/B belgeleri birlikte incelenir. İmar planında konut alanında görünmek veya belediyeden numarataj almak, taşınmazın orman hukuku statüsünü tek başına değiştirmez.

6831 sayılı Kanun’un 93. maddesi kapsamındaki işgal ve faydalanma iddialarında, taşınmazın kesinleşmiş orman sınırı içinde kalıp kalmadığı ve sanığın fiilî müdahalesi teknik olarak belirlenmelidir. Yapının önceki malikten kalması, kullanım tarihi ve sanığın yeni müdahalesi ayrı ayrı araştırılır.

10.2 Orman dosyasında gerekli teknik çakıştırma

Eski ve yeni tarihli memleket haritası, hava fotoğrafı, amenajman planı, orman kadastro paftası ve tapu çapı ortak koordinat sisteminde çakıştırılmalıdır. Yalnız gözleme veya tek haritaya dayalı rapor, özellikle sınır parsellerinde yeterli olmayabilir.

Yapı Kayıt Belgesi veya belediye vergisi kaydı, orman idaresine karşı mülkiyet hakkı yaratmaz. Buna karşılık kadastro kesinleşmesi, önceki tapu, zilyetlik ve mülkiyet hakkına müdahalenin ölçülülüğü, dosyanın türüne göre ayrıca incelenebilir.

11. 4342 Sayılı Mera Kanunu: Tahsis Amacı Değişmeden Yapılaşma Olur mu?

11.1 Mera, yaylak ve kışlakların özel rejimi

4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca mera, yaylak ve kışlaklar özel koruma altındadır. Bu alanlarda kişisel kullanım, yapılaşma veya tarım dışı faaliyet için yalnız fiilî kullanım ve yerel kabul yeterli değildir. Tahsis amacı değişikliği ve ilgili idari izinler tamamlanmadan yapılan işlem hukuki risk taşır.

Tapuda mera şerhi, mera komisyonu kararı, tahsis amacı değişikliği, Hazine tescili ve imar planı kronolojik olarak incelenmelidir. Bir aşamanın bulunması, diğer aşamaların tamamlandığını göstermez.

11.2 Mera dosyasındaki olası sonuçlar

Somut olaya göre tahliye, eski hâle getirme, ecrimisil, idari yaptırım ve ceza soruşturması gündeme gelebilir. TCK 154 veya özel kanun hükümleri ancak kendi unsurları oluştuğunda uygulanabilir. Bu nedenle “mera üzerinde yapı var” tespiti ile fail, tarih, kullanım biçimi ve suç vasfı arasında delil zinciri kurulmalıdır.

12. Anonimleştirilmiş Uygulama Örnekleri: Benzer Davalardan Çıkan Dersler

12.1 Ruhsatlı ve iskânlı ana yapı üzerinde sonradan kapatılan çatı

Büromuzda incelediğimiz ve takip ettiğimiz benzer mahiyetteki dava tecrübelerinde sık görülen örüntü şudur: Ana yapı ruhsatlı ve yapı kullanma izinli olmasına rağmen çatı seviyesinde sonradan kapalı bir yaşam alanı oluşturulmuştur. Tapudaki kat bilgisi savunmada öne çıkarılmış; fakat onaylı proje, tapudaki ifadenin ruhsatlı bodrum ve katları anlattığını göstermiştir.

Bu dosyada savunmanın odağı “bütün yapı ruhsatlıdır” olmamalıdır. Dava konusu bölümün bina niteliği, yapım tarihi, kim tarafından yaptırıldığı, sit izninin gerekip gerekmediği ve aykırılığın hukuka uygun biçimde giderilme olanağı ayrı ayrı kurulmalıdır.

12.2 İlk ifadede “ben yaptırdım”, duruşmada “yüklenici yaptı” denmesi

İlk anlatımla duruşma savunmasının çelişmesi, özellikle sözleşme ve ödeme belgeleri sunulmamışsa ciddi güven sorunu yaratır. Etkili yaklaşım, ilk sözü inkâr etmek değil; hangi ruhsatlı işin sipariş edildiğini, yüklenicinin hangi noktada proje dışına çıktığını ve malikin bunu ne zaman öğrendiğini belgelemektir.

Bu tür dosyalarda müdafisiz kolluk ifadesinin CMK 148/4 kapsamı, beyanın savcılık veya mahkemede doğrulanıp doğrulanmadığı ve ikrarın bağımsız teknik delillerle desteklenip desteklenmediği birlikte incelenmelidir.

12.3 İki eş malik, fakat yalnız biri inşaatı yönetiyor

Taşınmazın eşler adına kayıtlı olması, iki sanığın birlikte mahkûm edilmesine yeterli değildir. Ödeme, iletişim, şantiye talimatı, belediye başvurusu ve fiilî kullanım her sanık için ayrı değerlendirilmelidir. İnşaatla bağlantısı kurulamayan paydaş yönünden “ortak malik” varsayımı TCK 20 karşısında yeterli sayılamaz.

12.4 Dışarıdan (haricen) inceleme ile hazırlanan bilirkişi raporu

Kapalı bölüme girilmeden, metrekare eski belediye tutanağından alınarak ve fail yalnız tapu kaydından çıkarılarak hazırlanan bir raporda üç farklı itiraz doğar: ölçümün doğrulanmaması, teknik incelemenin eksikliği ve hukuki fail değerlendirmesinin uzmanlık sınırını aşması.

Mahkemeden yalnız yeni rapor istenmesi yerine; iç keşif, onaylı proje çakıştırması, iki tarihli fotoğraf analizi, ayrı imalat listesi ve her sanık yönünden kişisel delil değerlendirmesi talep edilmelidir.

12.5 Yapı Kayıt Belgesi var, fakat taşınmaz doğal sitte

Belgenin TCK 184 yönünden etkisi olabilir; buna rağmen koruma izni araştırılmadan 2863 sayılı Kanun dosyası kapatılamaz. Belge tarihinden sonra yapılan ilave imalat varsa onun da belge kapsamı dışında kalması mümkündür.

Bu senaryo, Bodrum ve Milas’tan Çeşme ve Urla’ya kadar sahil ilçelerinde en sık yapılan savunma hatalarından biridir: tek bir belgenin bütün idari ve cezai sorunları çözeceği varsayılır. Oysa her statü kendi kanununa göre incelenir.

13. Bölgesel İlk İnceleme Rehberi: Hangi İlçede Neye Bakılmalı?

Bu bölüm özellikle tablo kullanılmadan, internet sitesine doğrudan ve biçimi bozulmadan aktarılabilecek kısa bir kontrol rehberi olarak düzenlenmiştir. Aşağıdaki başlıklar genel risk alanlarını gösterir; kesin sonuç için parsel bazlı resmî sorgu gerekir. Genel olarak takip ettiğimiz işler ve davalardan gördüğümüz kadarı ile genel bilgilendirme mahiyetinde bir listelemedir…

13.1 Çeşme, Urla ve Güzelbahçe

Çeşme imar ceza davalarında çatı katı, teras kapatma, havuz, kıyı kullanımı ve doğal sit statüsü birlikte araştırılmalıdır. Urla’da kıyı kenar çizgisi, koruma statüsü, tarımsal alan ve köy yerleşik alanı kayıtları önem kazanabilir. Güzelbahçe’de kıyı şeridi, plan notları ve ruhsat eki mimari proje ilk dosya setine alınmalıdır.

13.2 Seferihisar ve Foça

Seferihisar imar avukatı incelemesinde doğal/arkeolojik sit, kıyı ve koruma amaçlı imar planı eş zamanlı kontrol edilmelidir. Foça sit alanı dosyalarında tescil kararı, sit derecesi, geçiş dönemi esasları ve yetkili koruma makamının izni belirleyicidir.

12.3Bodrum, Milas ve Muğla

Bodrum imar ve sit davalarında doğal sit haritası, kıyı rejimi, plan notları, ruhsat eki proje ve mühür sonrası işlem kronolojisi birlikte okunmalıdır. Milas’ta arkeolojik/doğal sit, kırsal yerleşim ve orman sınırı çakışmaları görülebilir. Muğla genelinde büyükşehir ve ilçe belediyesi yetkileri ile çevre ve koruma birimlerinin yetkileri birbirinden ayrılmalıdır.

12.4 Marmaris, Datça ve Fethiye

Marmaris kaçak yapı dosyalarında kıyı, orman ve özel çevre koruma statüleri birlikte gündeme gelebilir. Datça sit alanı incelemesinde doğal sit sınıfı, koruma esasları ve eski–yeni harita karşılaştırması öne çıkar. Fethiye imar uyuşmazlıklarında kıyı, orman, sit, ruhsat ve turizm mevzuatı aynı parselde kesişebilir.

12.5 Kaş

Kaş imar davalarında kıyı şeridi, doğal ve arkeolojik sit, koruma amaçlı planlar ve parselin eğimli arazi üzerindeki fiilî kotları dikkatle incelenmelidir. Teras, istinat duvarı, havuz ve manzara platformu “küçük imalat” denilerek geçilmemeli; proje ve izin sistemi üzerinden değerlendirilmelidir.

12.6 Ayvalık

Ayvalık imar avukatı incelemesinde kentsel ve doğal sit, tescilli yapı komşuluğu, koruma amaçlı imar planı, kıyı ve zeytinlik statüsü dosyaya göre birlikte araştırılabilir. Tadilatın basit onarım mı yoksa esaslı fiziki müdahale mi olduğu teknik raporla belirlenmelidir.

13. Savunmada Vatandaş Tarafından En Sık Yapılan Hatalar

13.1 Tapu kaydını ruhsat yerine koymak

Tapudaki yapı niteliği, sonradan yapılan her bölümün onaylı projede bulunduğunu göstermez. Tapu, ruhsat, iskân ve onaylı mimari proje farklı belgelerdir.

13.2Bütün suçlamalara tek cümleyle cevap vermek

“Yapı eskidir”, “ben yapmadım” veya “Yapı Kayıt Belgesi var” biçimindeki tek cümleli savunma; TCK 184, TCK 203 ve 2863 bakımından aynı sonucu doğurmaz. Her suçun fiili, tarihi, faili ve izin rejimi ayrı kurulmalıdır.

13.3 Bilirkişi raporuna soyut itiraz etmek

Raporun hangi ölçümü yapmadığı, hangi projeyi incelemediği ve hangi hukuki sınırı aştığı gösterilmelidir. Teknik eksikliği giderecek somut ek inceleme talep edilmelidir.

13.4 Koruma statüsünü yalnız bugünkü haritadan kontrol etmek

Suç tarihindeki sit sınırı, derece ve geçiş dönemi kuralları getirtilmeden sağlıklı hüküm kurulamaz. Güncel statü sanık lehine değişmişse bunun etkisi de ayrıca tartışılmalıdır.

13.5 Mühürden sonra izinsiz söküm veya tadilat yapmak

Aykırılığı gidermek amacıyla dahi olsa mühürlü yapıya yazılı izin olmadan müdahale etmek yeni bir TCK 203 iddiasına yol açabilir. Hukuka uygun hâle getirme kontrollü ve belgeli yürütülmelidir.

13.6 Paydaşları otomatik olarak aynı savunmada birleştirmek

İki sanığın kişisel fiili ve delilleri farklıysa tek savunma metni zarar verebilir. Bir sanığın ikrarı veya talimatı, diğer paydaşın ceza sorumluluğunu kendiliğinden doğurmaz.

14. Etkili Dava Stratejisi: Dosya Nasıl Kurulur?

14.1 Birinci aşama: Tek ve doğrulanabilir kronoloji

Ruhsat, iskân, satın alma, inşaat sözleşmesi, sit ilanı, fotoğraf, Yapı Kayıt Belgesi, yapı tatil tutanağı, mühür, ikinci denetim, encümen kararı, ifade ve iddianame tarihleri tek çizelgede toplanmalıdır. Tarih çelişkileri, savunma verilmeden önce çözülmelidir.

14.2 İkinci aşama: Parsel durum dosyası

Tapu ve çapın yanında suç tarihi ile bugüne ait imar planı, kıyı kenar çizgisi, sit paftası, orman/mera kaydı, koruma kararı ve ruhsat eki projeler resmî kurumlardan alınmalıdır. İnternet ekran görüntüsü tek başına nihai delil kabul edilmemelidir.

14.3Üçüncü aşama: İmalat matrisi

Her imalat için “nerede, kaç metrekare, hangi malzeme, hangi tarihte, projede var mı, izin gerekli mi, kim yaptı/yaptırdı, mühürden önce mi sonra mı?” soruları cevaplanmalıdır. Çatı, teras, merdiven, havuz ve duvar tek kalemde yazılmamalıdır.

14.4 Dördüncü aşama: Sanık bazlı delil haritası

Her sanık yönünden mülkiyet, ödeme, mesaj, talimat, kullanım, beyan ve fizikî bulunma delilleri ayrı sütunda değerlendirilmelidir. Ceza sorumluluğu aile veya ortaklık ilişkisi üzerinden değil, kişisel fiil üzerinden kurulmalıdır.

14.5 Beşinci aşama: İdari ve cezai yolları eş zamanlı yürütmek (Bazı somut olaylarda ise hiç gerekli değildir.)

Yıkım ve para cezası için idari dava süreleri beklemez. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu hazırlanırken idari işlem kesinleşebilir. TCK 184/5 kapsamında uygun hâle getirme mümkünse belediye ve koruma makamı başvuruları ceza savunmasıyla uyumlu yürütülmelidir.

14.6 Hepsinden Mühimi; Somut Dosyanın Önemine Göre Savunma Kurgulamak

Yukarıdaki maddelemeler esasında genel geçer, takip ettiğimiz davalardan anonimleştirdiğimiz hususlardır. Bu tip genel savunma argümanları yanı sıra, somut olayın detaylarına inerek, başka ceza hukuku disiplinlerine ve savunma stratejilerine yönelme ihtimalinin her zaman olabileceğini unutmamak lazım.

15. Avukat Orhan Önal ile İmar, Sit ve Kaçak Yapı Dosyalarında Hukuki Destek

İmar ve koruma uyuşmazlığı yalnız duruşmada sunulacak bir dilekçeden ibaret değildir.  Parselin tarihsel statüsünü, teknik projeyi, belediye işlemini ve ceza isnadını aynı dosyada okuyabilen bir çalışma gerekir. Avukat Orhan Önal tarafından sunulan hukuki çalışma, somut olayın gereğine göre şu başlıkları kapsayabilir:

• Yapı tatil tutanağı, yıkım ve imar para cezasının hukuka uygunluk incelemesi,
• TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçunda soruşturma ve kovuşturma savunması,
• TCK 203 mühür bozma suçunda mühürleme ve fail delillerinin incelenmesi,
• 2863 sayılı Kanun kapsamında doğal, arkeolojik veya kentsel sit dosyaları,
• Yapı Kayıt Belgesinin kapsam ve geçerlilik analizi,
• Kıyı Kanunu, kıyı kenar çizgisi ve sahil şeridi uyuşmazlıkları,
• Orman kadastrosu, orman işgali ve mera statüsü incelemesi,
• Bilirkişi raporuna teknik-hukuki itiraz ve uzman mütalaası koordinasyonu,
• İdari dava ile ceza davasının çelişmeyecek biçimde birlikte planlanması,
• Hukuka uygun hâle getirme, ruhsata bağlama veya kontrollü söküm sürecinin takibi.

Çeşme, Urla, Seferihisar, Foça, Güzelbahçe, Ayvalık, Didim, Selçuk, Bodrum, Milas, Muğla, Marmaris, Datça, Fethiye ve Kaş’taki dosyalarda bölgesel isim benzerliği sonuç garantisi vermez; her parselin statüsü ve her kişinin fiili ayrıdır. Mesleki çalışma, Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür; hiçbir içerik başarı veya kesin sonuç vaadi anlamına gelmez.

16. Sahada Tarafımıza Sık Sorulan Sorular

16.1 Yapı ruhsatlı ve iskânlıysa çatı katı nedeniyle TCK 184 oluşur mu?

Ana yapının ruhsatlı olması, sonradan yapılan kapalı çatı bölümünü kendiliğinden ruhsatlı yapmaz. Dava konusu ek bölüm bina niteliğindeyse ve projede bulunmuyorsa TCK 184 gündeme gelebilir.

16.2 Tapuda “üç veya iki katlı ev” yazması yeterli midir?

Hayır. Tapudaki kat tanımı ile ruhsat eki mimari projedeki katlar karşılaştırılmalıdır. Tapu ibaresi sonradan oluşturulan hacme ruhsat kazandırmaz.

16.3 Yapı Kayıt Belgesi ceza davasını bitirir mi?

Belgenin geçerli ve dava konusu yapıyı kapsaması TCK 184 yönünden etkili olabilir. Ancak 2863 sayılı Kanun, orman, mera, kıyı ve mühür bozma bakımından otomatik koruma sağlamaz.

16.4 Sit alanında küçük tadilat da suç olur mu?

İşlemin basit tamirat mı yoksa inşai/fiziki müdahale mi olduğu, sit türü ve izin rejimine göre belirlenir. Küçük görünmesi izin gerekliliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

16.5 Mühür koparılmadıysa mühür bozma suçu olmaz mı?

Yanlıştır. Mühür fiziksel olarak kaldırılmasa bile konuluş amacına aykırı biçimde inşaata devam edilmesi suç oluşturabilir. Ancak devam fiili, tarih ve fail kesin delille ispatlanmalıdır.

16.7 Mühürlü kaçak bölüm yıkılırsa dava düşer mi?

İmar planına ve ruhsata uygun hâle getirme TCK 184/5 kapsamında düşme sonucu doğurabilir. Fakat işlem yetkili makamlardan izin alınarak yapılmalı; TCK 203 ve 2863 yönünden ayrı değerlendirme sürdürülmelidir.

16.8 Eşlerden biri “ben yaptırdım” derse diğeri de cezalandırılır mı?

Hayır. Her sanığın fiili ayrı ispatlanır. Ortak tapu veya evlilik bağı kişisel ceza sorumluluğunun yerine geçmez.

16.9 Belediye izin verdiğini söylerse koruma izni aranmaz mı?

Koruma mevzuatında yetkili makamın izni ayrıca gerekebilir. Belediyenin yazısı, yetkisiz olduğu bir konuda gerekli kurul veya çevre idaresi kararının yerine geçmez.

16.10 Bilirkişi iki maliki de fail yazabilir mi?

Bilirkişi teknik bulgu sunabilir; fail ve kast değerlendirmesi mahkemeye aittir. Yalnız tapu kaydından hareketle hukuki sorumluluk kurulmasına itiraz edilmelidir.

16.11 Yıkım kararına karşı dava açma süresi nedir?

Süre, işlemin türüne ve tebliğ biçimine göre 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde belirlenir. İdari işlemlerde süreler hak kaybına yol açabildiğinden karar ve tebligat aynı gün incelenmelidir.

16.12 Önce ceza davası mı, idari dava mı beklenmeli?

Genellikle biri diğerini beklemek için gerekçe değildir. Süreler ve deliller eş zamanlı yönetilmeli; bir dosyada verilen beyanın diğer dosyayla çelişmemesine dikkat edilmelidir.

16.13 Her imar uyuşmazlığında ceza davası dışında idari davası açmak şart mıdır?

Kesinlikle somut olaya göre değişmekle beraber, şart değildir! Uygulamada hangi gerekçe ile sabit böyle bir kanaat oluşmuş olduğuna dair de rasyonel bir açıklamamız olmamakla beraber; en fazla vatandaşın beyhude bir zaman kazanma ihtiyacı veyahut vatandaşın mevcut olaya hakimiyetin olmaması denilebilir.

17. Nihai Söz; Parsel, Fiil, Tarih ve Kişi Ayrıştırılmadan Savunma Kurulamaz

Kıyı, orman, mera veya sit alanındaki bir yapı dosyasında en tehlikeli yaklaşım, bütün sorunları “kaçak yapı” başlığı altında toplamaktır. Başarılı bir imar ceza davası hukuki analiz beş ayrım üzerine kurulur: somut olayın tüm detayları, parselin statüsü, imalatın teknik niteliği, fiilin tarihi ve her sanığın kişisel eylemi.

TCK 184 bakımından bina niteliği ve yaptıran kişi; TCK 203 bakımından geçerli mühür ile mühür sonrası somut fiil; 2863 sayılı Kanun bakımından doğru sit haritası ve yetkili makam izni; idari davada ise tutanağın açıklığı, işlem yetkisi ve ceza hesabı ayrı ayrı denetlenmelidir.

Çeşme’den Urla ve Seferihisar’a, Foça ve Ayvalık’tan Bodrum, Milas, Marmaris ve Datça’ya, Muğla ve Fethiye’den Kaş’a kadar benzer görünen dosyaların sonucu parsel bazında değişir. Erken aşamada oluşturulan doğru kronoloji ve teknik-hukuki delil haritası, telafisi güç savunma çelişkilerini önlemenin en etkili yoludur.

Son Özetle;

Tüm yukarıdaki kriterler sorulduğunda, Urla’dan Çeşme’ye, Foça’dan Ayvalık’a, Bodrum’dan Didim’e, Milas’tan Kuşadası’na kadar birçok kaçak yapı, imar para cezası ve ceza dosyasında savunmanın yönü değişir. Kaçak yapı dosyaları ancak ceza hukuku, idare hukuku, imar hukuku ve koruma mevzuatı birlikte okunarak çözülebilir.

Doğrulanmış Mevzuat ve Karar Kaynakları

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Adalet Bakanlığı
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu – Adalet Bakanlığı
• 3194 sayılı İmar Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu
• 3621 sayılı Kıyı Kanunu
• 6831 sayılı Orman Kanunu
• 4342 sayılı Mera Kanunu
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu

Benzer Mahiyette Çok Okunan Av. Önal Yazılarından Bir Kısmı

Yazı	Kısa kapsam	Bağlantı
Ege Hattında Kaçak Yapı	TCK 184, 2863 sayılı Kanun, kıyı ve sit uyuşmazlıkları	Yazıyı inceleyin
Yapı Kayıt Belgesi Davaları	Orman, mera, kıyı ve imar barışı riskleri	Yazıyı inceleyin
Arkeolojik Sit Alanında Kaçak Yapı	2863 sayılı Kanun ve TCK 184 savunması	Yazıyı inceleyin
İmarsız Sit Alanında Kaçak Yapı	İmar kirliliği suçu, koruma hukuku ve izinler	Yazıyı inceleyin
İmar Kirliliği Suçu ve Yıkım Kararı	TCK 184, belediye işlemleri ve ceza davası	Yazıyı inceleyin
Sit Alanında İzinsiz Yapı	Fiziki müdahale, koruma izni ve ceza sorumluluğu	Yazıyı inceleyin
Ege Bölgesi’nde Kaçak Yapı: 91 Soru	Yıkım, mühürleme, para cezası ve dava yolları	Yazıyı inceleyin
İmara Aykırı Kaçak Yapı	Gayrimenkul hukuku, yıkım ve ceza süreçleri	Yazıyı inceleyin