Bilişim Dolandırıcılığı ve IBAN Kiralama: Sahte Ticaret, Tehdit ve Aklama

1. Sahte ticaret ve bilişim sistemlerini kullanmak suretiyle dolandırıcılık

Sahte ürün ilanı, gerçekte bulunmayan kiralık konut, taklit e-ticaret mağazası, kapora talebi veya ücretli “görev tamamlama” teklifi farklı görünebilir. Ortak inceleme noktası, gerçeğe aykırı sunumun kişiyi malvarlığı üzerinde işlem yapmaya yöneltip yöneltmediğidir. TCK 157 bakımından hileli davranış, aldatma, zarar ve haksız yarar bağlantısı kurulmalıdır. Ürünün teslim edilmemesi veya borcun ödenmemesi tek başına bu unsurların tamamını göstermez.

Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması TCK 158/1-f yönünden değerlendirilir. İlanın hangi platformda bulunduğu, sahte güven unsurları, mesajlaşma içeriği, ödeme sayfası ve mağdurun neye inanarak ödeme yaptığı önemlidir. Her sıradan borç uyuşmazlığında ödemenin EFT ile yapılması, bankanın dolandırıcılıkta araç olarak kullanıldığını otomatik biçimde ispatlamaz.

Telefonla arayan kişi kendisini banka görevlisi olarak tanıtırsa

Kendini kamu görevlisi, banka, sigorta veya kredi kurumu çalışanı olarak tanıtmak ya da bu kurumlarla bağlantılı olduğunu söylemek TCK 158/1-l bakımından ayrıca incelenir. Sadece telefon kullanılması ile bu nitelikli hâl aynı şey değildir. Arayanın tam olarak ne söylediği, hangi sıfatı ileri sürdüğü, ödeme veya erişim izninin hangi anlatım sonucunda verildiği ortaya konulmalıdır.

Gerçek bir işletmenin adının, logosunun veya sesinin taklit edilmesi hâlinde işletmenin de mağdur olabileceği unutulmamalıdır. Sahte bir hesapta görünen şirket adı, o şirketin suça katıldığını göstermez. Benzer şekilde arayan numara, görünen profil veya yapay ses kaydı tek başına gerçek kullanıcıyı belirlemez.

2. İlan–IBAN–transfer–tehdit zinciri nasıl incelenir?

Varsayımsal örnek: Bir alıcı internetteki ürün ilanına güvenerek A hesabına ödeme yapsın. Para daha sonra B hesabına aktarılsın; bir kısmının başka bir varlığa dönüştürüldüğü iddia edilsin. A hesabının sahibi ise “iş ödemesi alacağım” açıklamasıyla hesabını kullandırdığını, sonrasında kendisine tehdit mesajları geldiğini söylesin. Bu örnek gerçek bir dosya veya sonuç iddiası değildir.

İnceleme yalnızca son bakiyeye bakılarak yapılamaz. İlanı hazırlayan ile alıcıyla konuşan aynı kişi midir? A hesabına kimin cihazından girilmiştir? A, ödeme gelmeden önce hangi açıklamayı duymuştur? B’ye aktarım talimatını kim vermiştir? Tehdit, hesabın kullanılmasından önce mi sonra mı başlamıştır? Kronoloji, kişinin başlangıçtaki bilgisi ile sonradan öğrendiği olayları ayırmak için gereklidir.

Mobilde tabloları yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.

Aynı para zincirinde bulunmak, herkesin aynı suçu aynı şekilde işlediği anlamına gelmez. Suçların birleşmesi, farklı fiiller, farklı mağdurlar ve kişisel katılım biçimleri ayrıca değerlendirilir. Tek bir transferden hareketle örgüt, aklama ve dolandırıcılık sonuçlarının tamamı kurulamaz; bu ihtimallerin her biri kendi unsurlarıyla araştırılır.

3. IBAN kiralama ve banka hesabı kullandırma: Hesabın adı mı, fiilî kullanım mı?

“IBAN kiralama suçu” günlük dilde kullanılan geniş bir ifadedir. Ceza hukuku bakımından önce somut davranışın hangi hükme uyduğu belirlenmelidir. Hesap bilgisi paylaşmak, kart ve erişim aracı temin etmek, gelen parayı talimatla göndermek, komisyon almak ve mağdurla hileli görüşme yapmak aynı hareketler değildir.

TCK 37 ve 39 çerçevesinde faillik ve yardım etme ayrımı; ortak plan, icra üzerindeki rol, sağlanan katkı ve kast üzerinden değerlendirilir. Hesabın kişinin adına açılmış olması önemli bir başlangıç verisidir; fakat fiilî kullanıcıyı ve dolandırıcılık bilgisini tek başına kesinleştirmez. Buna karşılık işlem öncesi yazışmalar, tekrarlanan kullanımlar, banka uyarıları, açıklanan komisyon ve erişim yetkisinin paylaşılması birlikte anlam taşıyabilir.

Bir hesaba beklenmedik para gelmesi ile suç planını bilerek hesap tahsis etmek de ayrılmalıdır. “Arkadaşım istedi” veya “ticaret yapıldığını sandım” açıklaması, tarihli mesajlar ve gerçek iş ilişkisiyle sınanır. Savunmanın gücü, hazır bir cümleden değil, açıklamanın banka ve cihaz kayıtlarıyla tutarlı olup olmamasından gelir. Sonradan oluşturulan belgeler ve kesilmiş mesaj görüntüleri yeni şüphelere yol açabilir.

4. TCK 158/4: 2026’da IBAN ve hesap temininde ne değişti?

7589 sayılı Kanun’un 13. maddesi, TCK 157 veya 158 kapsamındaki suça katılımı yalnızca belirli ödeme araçlarının ya da hesap kullanımına yarayan bilgi ve araçların teminiyle sınırlı olan kişiler için özel bir indirim düzenler. Banka, aracı kurum, ödeme hizmeti ve kripto varlık hesapları ile ödeme araçlarına ilişkin kanuni kapsam; kişinin kendisine veya başkasına hukuka aykırı yarar sağlama amacıyla birlikte değerlendirilir.

Koşullar gerçekleştiğinde ceza yarı oranında indirilir; bu, fiilin suç olmaktan çıkarıldığı anlamına gelmez. Önce dolandırıcılık suçu, kişinin katılımı ve kastı bakımından değerlendirme yapılır. Sonra kişinin rolünün gerçekten kanunda belirtilen temin davranışıyla sınırlı kalıp kalmadığı belirlenir. Hileli görüşmeleri yürüten, organizasyonu yöneten veya başka icra hareketleri yapan kişinin durumu aynı kabul edilemez.

Bu nedenle “Hesabı ben açtım ama sonra parayı da ben yönettim” şeklindeki olay ile yalnızca belirli bir kullanım aracının sağlandığı iddia edilen olay arasında fark bulunabilir. Hangi hareketin sınırlı katılım kapsamında kaldığı somut dosyaya göre tartışılır. TCK 39 ile bu özel hükmün ilişkisi de otomatik ve birbirinin üzerine eklenen indirimler varmış gibi sunulmamalıdır.

Daha önce gerçekleşmiş fiillerde TCK 7 kapsamında lehe kanun değerlendirmesi gerekebilir. Bu değerlendirme hükümlerin somut sonuca etkisi ve bütünlüğü gözetilerek yapılır; her eski IBAN dosyasının kendiliğinden kapanacağı veya herkesin aynı oranda yararlanacağı söylenemez.

5. Dolandırıcılık, para nakline aracılık ve kara para aklama aynı suç mu?

Hayır. Aynı banka hareketi birden fazla araştırma başlığına temas edebilir; fakat her başlığın hukuki koşulları ayrıdır. Özellikle yasa dışı bahis bağlantılı para nakline aracılık ile her türlü para transferinin birbirine karıştırılması hatalı sonuçlara neden olur.

7258 sayılı Kanun bakımından paranın bahis bağlantısı ve kişinin bu faaliyetteki rolü somut delille ortaya konulmalıdır. “Para nakline aracılık” ifadesi her EFT işlemini kapsayan bağımsız ve sınırsız bir suç tanımı değildir. Buna karşılık gerçek bahis bağlantısı bulunan bir tahsilat düzeninde yalnızca transfer açıklamasına bakılarak ticari ödeme sonucu çıkarılamaz.

5549 sayılı Kanun’un 15. maddesindeki bildirim yükümlülüğü de ayrıca önemlidir. Kimlik tespiti gereken işlemde kendi adına fakat başkası hesabına hareket edildiği, işlemden önce yükümlü kuruluşa yazılı bildirilmelidir. Bu bildirim, suç işlemek için izin veya dolandırıcılık ve aklama sorumluluğunu kaldıran bir belge değildir.

6. MASAK raporu ve TCK 282: Para hareketi ne zaman aklama iddiasına dönüşür?

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama bakımından yalnızca para giriş çıkışını göstermek yeterli değildir. TCK 282/1’deki öncül suç eşiği, malvarlığı değerinin o suçtan kaynaklanması ve yurt dışına çıkarma yahut gayrimeşru kaynağı gizlemek veya meşru görünüm kazandırmak amacıyla çeşitli işlemlere tabi tutma unsurları incelenir. İkinci fıkrada ise ilk fıkraya iştirak etmeksizin, bu niteliğini bilerek satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma ayrıca düzenlenmiştir.

Kripto varlık transferi, aklamanın kendiliğinden kanıtı değildir. Aynı şekilde “ticari kazanç” açıklaması da paranın kaynağını doğrulamaz. Kaynak belgeleri, gerçek mal veya hizmet, işlem tarafları, tarih ve tutar eşleşmeleri ile ileri sürülen gizleme amacı birlikte araştırılır. Bir kişinin dolandırıcılıktaki rolü ile sonradan gerçekleşen aklama fiillerine katılımı farklı zamanlarda ve farklı delillerle değerlendirilebilir.

MASAK analizi finansal ilişkileri görünür hâle getirebilir; ancak ceza mahkemesi kararı yerine geçmez. Analizin hangi hesapları ve tarih aralığını kapsadığı, başka kişilere ait işlemlerin yanlış eşleştirilip eşleştirilmediği ve meşru ticaret açıklamasının belgelerle karşılaştırılıp karşılaştırılmadığı kontrol edilmelidir. Rapora itiraz, genel bir inkâr yerine somut işlem ve veri üzerinden kurulmalıdır.

7. IBAN kullandıran kişiye veya mağdura tehdit ve şantaj

Dolandırıcılık şüphesinden sonra “Parayı göndermezsen seni ifşa ederiz”, “ailene anlatırız” veya başka zarar tehditleri gelebilir. Söylenen söz, talep edilen yarar, açıklanacağı ileri sürülen bilgi ve baskının bağlamı TCK 106 ve 107 yönünden değerlendirilir. Gerçek bir hukuki talebin bildirilmesi ile hukuka aykırı yarar için korkutma aynı şey değildir.

Tehdidin zamanlaması önemlidir. Hesap kullanımı tamamlandıktan sonra gelen baskı, kişinin önceki bütün hareketlerini otomatik olarak iradesi dışında yapılmış hâle getirmez. Tersine, baştan itibaren ciddi baskı bulunduğu iddiası da yalnızca son mesajdan değil, olayın bütününden araştırılmalıdır. Suçun niteliği, zorlamanın düzeyi ve varsa diğer hükümler dosyaya göre belirlenir.

Mesajları silmek veya yalnızca tehdit cümlesini keserek saklamak yerine tam konuşma dizisini, tarihleri ve gönderici bilgilerini korumak gerekir. “Şikâyeti sildiririz”, “hesabındaki blokeyi ücretle kaldırırız” diyerek yeniden para isteyen kişiler ikinci bir dolandırıcılık riski yaratabilir. Resmî işlemler, ilgili kurum ve dosya üzerinden doğrulanmalıdır.

8. Dijital delil analizi: Dekont, IP, CGNAT ve cihaz kayıtları

Bilişim ve internet hukuku dosyasında finansal iz ile dijital iz aynı zaman çizelgesinde okunmalıdır. Dekont kime ödeme yapıldığını gösterebilir; fakat hileli ilanı kimin verdiğini veya hesap sahibinin ne bildiğini tek başına açıklamaz. Banka oturum kayıtları, cihaz eşleştirmesi ve mesajlar bu boşluğu araştırmak için birlikte kullanılır.

Bir IP adresinin abonesi ile belirli işlemi yapan kişi aynı kabul edilmemelidir. Ortak ağ, ele geçirilmiş hesap ve birden fazla kullanıcı ihtimalleri somut verilerle sınanır. Dosya hash değeri ise korunan kopyanın bütünlüğünü karşılaştırmaya yarar; mesajı kimin yazdığını veya içeriğin doğru olduğunu kendiliğinden kanıtlamaz.

İnceleme planında “Bütün kayıtlar istensin” demek yerine hangi işlem için hangi saat aralığının, hangi kurumdan hangi veriyle eşleştirileceği açıklanmalıdır. Bu yaklaşım siber suçlar soruşturmaları ve adli bilişim ve dijital deliller bakımından savunmayı da mağdur başvurusunu da somutlaştırır.

9. Banka hesabına bloke konulması ve CMK 128/A

Banka güvenlik incelemesi, hesap işlemlerinin askıya alınması ve adli el koyma aynı işlem değildir. Önce bankadan veya dosyadan uygulanan tedbirin dayanağı, tarihi, kapsamı ve karar mercii öğrenilmelidir. Bloke bulunması mahkûmiyet anlamına gelmediği gibi, blokenin kaldırılması da dosyanın otomatik kapanması demek değildir.

CMK 128/A, kanunda sayılan bilişim bağlantılı suçlara ilişkin şüphe hâlinde ilgili kuruluş tarafından hesabın 48 saate kadar askıya alınabilmesini düzenler. Kapsam; TCK 142/2-e, 158/1-f ve l ile 245’teki suçlarla bağlantılıdır. Kuruluşun savcılığa bildirim yükümlülüğü bulunur. Hesap sahibi askının kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; kanun bu başvurunun 24 saat içinde karara bağlanmasını öngörür.

Askıya alma ile sonraki el koyma farklı aşamalardır. El koyma için hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcının yazılı emri ve kanuni onay süreci değerlendirilir. Suçtan zarar görene ait olduğu anlaşılan tutarın iadesi de koşullarıyla gündeme gelebilir. Bu düzenleme her şüpheli transferin kesin olarak geri alınacağı veya bütün banka blokelerinin aynı yoldan kaldırılacağı anlamına gelmez.

10. İnternet dolandırıcılığı mağduru ilk olarak ne yapmalı?

1. Bankaya gecikmeden bildirim yapın. İşlem bilgilerini, dekontu ve şüpheli alıcıyı açıklayın; başvuru numarasını kaydedin. İade veya koruma talebinin sonucu, paranın durumu ve hukuki koşullara bağlıdır.
2. Delili koruyun. İlanın tam URL’si, profil adı, telefon, e-posta, ödeme talimatı ve konuşmanın tamamını saklayın. Özgün dosyalar üzerinde değişiklik yapmayın.
3. Resmî başvuruyu geciktirmeyin. Olay kronolojisi ve mevcut delillerle savcılık veya kolluk başvurusunu değerlendirin. Hızla korunması gereken banka ve platform kayıtlarını somutlaştırın.
4. Erişim güvenliğini sağlayın. Şifre veya doğrulama bilgisi paylaşıldıysa bankanın resmî kanalları üzerinden ilgili güvenlik işlemlerini yürütün.
5. Yeni ödeme baskısını durdurun. Parayı kurtarma, vergiyi kapatma veya şikâyeti sildirme vaadiyle gelen ek ödeme taleplerini bağımsız olarak doğrulayın.

Ceza soruşturması ile parasal kaybın giderilmesi her durumda aynı süreç değildir. Banka sorumluluğu, tazminat, takip veya diğer başvurular olayın özelliklerine göre ayrıca incelenir. Dolandırıcılık bildirimi yapılması tek başına bankanın her zararı karşılamak zorunda olduğu sonucunu doğurmaz.

11. IBAN kiralama iddiasında savunma nasıl hazırlanır?

Hakkında soruşturma yürütülen hesap sahibi için ilk adım, hangi işlemin hangi suç iddiasına bağlandığını öğrenmektir. Tek bir hesapta farklı tarihlerde birbirinden bağımsız olaylar bulunabilir. Bu nedenle her para girişi ve çıkışı; açıklaması, karşı tarafı ve ilgili iletişim kaydıyla eşleştirilmelidir.

• İlgili döneme ait eksiksiz hesap dökümleri ve işlem dekontları.
• Hesabı kullanması istenen kişiyle ilk temastan sonraki aşamalara kadar yazışmalar.
• Gerçek iş, satış, borç veya hizmet ilişkisi ileri sürülüyorsa bunu destekleyen özgün belgeler.
• Kart, cihaz, telefon hattı ve hesap erişiminin kimde bulunduğuna ilişkin tarihli bilgiler.
• Komisyon veya ücret iddiası varsa bunun hangi işlemle ve hangi açıklamayla bağlantılı olduğu.
• Banka uyarıları, şikâyet bilgisi, tebligat ve varsa tehdit mesajları.

Avukat değerlendirmesi; kişinin rolünü, kast tartışmasını, TCK 158/4 kapsamını, eksik delilleri ve tedbirlerin hukuki dayanağını birlikte ele almalıdır. Delil silmek, sonradan senaryo üretmek veya istenen parayı doğrulamadan başka hesaba aktarmak doğru bir çözüm değildir. Dosyadaki aleyhe kayıtlar da açıklanmalı; yalnızca lehe görünen tek görüntüye dayanılmamalıdır.

12. İzmir bilişim dolandırıcılığı ve IBAN kiralama dosyalarında değerlendirme

İzmir’de bilişim dolandırıcılığı avukatı veya IBAN kiralama avukatı arayan kişi açısından ihtiyaç, yalnızca dilekçe hazırlanması değildir. Konak’ta başlayan bir sahte satış, Bornova’daki hesap sahibine giden ödeme ve başka şehirdeki transfer aynı dosyada farklı delil talepleri gerektirebilir. Karşıyaka veya Bayraklı bağlantılı olaylarda da görev ve yetki, şehir adıyla değil somut bağlantılar ve usul kurallarıyla belirlenir.

İzmir ve Ege Bölgesi’ndeki uyuşmazlıklarda banka hareketi, dijital iletişim ve kişinin olay içindeki rolünün birlikte değerlendirilmesi; mağdurun zararının takibi ile şüpheli veya sanığın savunması bakımından önem taşır. Manisa, Aydın veya Muğla bağlantısı bulunması farklı bir suç tanımı yaratmaz. Başvuru yolu ve dosya takibi, olayın gerçekleştiği yerler ve mevcut soruşturma üzerinden planlanır.

13. Konuyu derinleştiren 10 ilgili yazı

Aşağıdaki yazılar, bu rehberin farklı başlıklarını ayrıntılandırır. Başlıklarda geçen beraat veya savunma ifadeleri her dosyada aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.

• IBAN Kiralama Suçu ve Banka Hesabı Kullandırmada 66 Soru — Hesap kullandırmaya ilişkin temel sorular.
• Banka Hesabına Gelen Para Dolandırıcılık Suçu mu? — Para girişi ile kast ve fiil bağlantısı arasındaki ayrım.
• Komisyon Dediler, IBAN/Hesap Kullandırma Davasında Savunma — Komisyon vaadi ve işlem talimatlarının değerlendirilmesi.
• IBAN / EFT ile Gerçekleştirilen Dolandırıcılık ve Aklama — Dolandırıcılık ile aklama iddialarının birlikte incelenmesi.
• MASAK Şoku, TCK 282 Kara Para Aklama Suçu Nedir? — Finansal analiz, suç geliri ve aklama unsurları.
• Finansal İz, Dijital Delil; Para Nakline Aracılık Suçu-7258 — Bahis bağlantılı para transferi ve delil analizi.
• Dijital Dolandırıcılık Teknik Delili, Banka Kusuru & Savunma — Banka kayıtları ve teknik delilin sınırları.
• Deepfake (Yapay Ses/Video) Dolandırıcılığında İBAN & Beraat — Ses ve video üzerinden kimliğe bürünme iddiaları.
• Telegram ve WhatsApp Üzerinden Şantaja Etkin Müdahale — Mesajlaşma uygulamalarında tehdit ve şantaj.
• Siber Suçlar & Bilişim Hukuku: Dijital Delil & Etkin Savunma — Siber suç soruşturmasında delil ve savunma çerçevesi.

14. Resmî mevzuat ve başvuru kaynakları

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m.7, 37, 39, 106, 107, 157, 158 ve 282.
• TBMM: 7589 sayılı Kanun — TCK 158/4’ü ekleyen 13. madde.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — özellikle hesap işlemlerinin askıya alınması ve el koymaya ilişkin m.128/A.
• MASAK: 5549 sayılı Kanun — özellikle başkası hesabına hareket edildiğinin bildirilmesine ilişkin m.15.
• 7258 sayılı Kanun — spor bahsi ve şans oyunlarıyla bağlantılı para nakline aracılık.
• Ticaret Bakanlığı: Banka hesaplarının kullandırılmasına ilişkin uyarı.

Genel hukuki bilgilendirmedir. Metin 28 Ekim 2026 itibarıyla ele alınmıştır. Somut olayda yürürlük, lehe kanun, deliller, başvuru süreleri ve görev-yetki ayrıca kontrol edilmelidir.

15. Son olarak: Bilişim dolandırıcılığı ve IBAN kiralama soruları

Hesabıma dolandırıcılık parası geldi; otomatik olarak suçlu olur muyum?

Hayır. Para girişi önemli bir delildir; fakat kişinin davranışı, bilgisi, kastı ve suçla bağlantısı ayrıca araştırılır. Hesap sahibi olmak tek başına bütün suç unsurlarını kesinleştirmez.

Sadece IBAN verdim; TCK 158/4 bana uygulanır mı?

Katılımın kanunda sayılan araç veya bilgi teminiyle sınırlı olup olmadığı ve diğer koşullar incelenir. Hüküm otomatik beraat değil, koşulları oluşursa özel ceza indirimi düzenler.

2026’daki düzenleme eski IBAN kiralama dosyamı kapatır mı?

Dosyayı kendiliğinden kapatmaz. Önceki fiiller için lehe kanun değerlendirmesi gerekebilir; sonuç kişinin rolüne, uygulanan hükümlere ve somut dosyaya bağlıdır.

Komisyon almak dolandırıcılığı bildiğimi kesin gösterir mi?

Tek başına kesin sonuç doğurmaz. Komisyonun gerekçesi, önceki iletişim, işlem düzeni ve diğer veriler birlikte değerlendirilir. Yüksek veya tekrarlanan komisyon, araştırılması gereken bir bulgu olabilir.

Her para transferine aracılık 7258 sayılı Kanun kapsamında mı?

Hayır. İlgili hüküm bakımından kanun kapsamındaki spor bahsi veya şans oyunuyla bağlantı ve kişinin bu faaliyetteki rolü araştırılmalıdır.

MASAK raporu çıkması kara para aklama suçunu kesinleştirir mi?

Hayır. Finansal analiz ile mahkûmiyet farklıdır. TCK 282’deki suç geliri, hareket ve ilgili bilme veya amaç koşulları delillerle değerlendirilir.

Dolandırıcıya gönderdiğim para kesin geri alınır mı?

Kesin sonuç vaat edilemez. Hızlı banka bildirimi, resmî başvuru ve delil koruma önemlidir; iade, paranın bulunduğu yer ve hukuki koşullara bağlıdır.

Banka blokesi kaç günde kalkar?

Tek bir süre yoktur. Banka güvenlik tedbiri, CMK 128/A kapsamındaki askı ve adli el koyma ayrılmalıdır. İtiraz veya kaldırma başvurusu tedbirin dayanağına göre hazırlanır.

IP kaydı işlemi benim yaptığımı tek başına kanıtlar mı?

Her durumda değil. Saat, gerekli port bilgileri, ortak kullanım, cihaz ve oturum kayıtlarıyla eşleşme araştırılır. Abone ile fiilî kullanıcı ayrılmalıdır.

Hesabımı kullandırdığım kişi beni tehdit ederse ne yapmalıyım?

Tam mesaj dizisini ve zaman bilgilerini koruyun; yeni ödeme ve işlem talimatlarını doğrulamadan yerine getirmeyin. Tehdidin içeriği ve aciliyetine göre kolluk veya savcılık başvurusu ile hukuki destek değerlendirilmelidir.