Hakaret Suçu Kapsamı & Terbiyesiz Kelimesinin Hukuki Sonucu?

Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde düzenlenmiş olup, korunmak istenen hukuki değer bireyin onur, şeref ve saygınlığıdır. Suçun oluşabilmesi için sanığın söz veya eyleminin, muhatabın kişiliğine yönelen, onun toplum içindeki değerini düşürmeye elverişli, ağır ve küçük düşürücü bir nitelik taşıması gerekir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadı da açıkça göstermektedir ki, kaba hitap tarzı, eleştiri, rahatsız edici veya sert sözler –kişinin şeref ve haysiyetine yönelik ağır bir saldırı içermediği sürece– hakaret suçunun tipikliğini oluşturmaz.

Bu suçun manevi unsuru, doğrudan kasttır; failin, söylediği sözün muhatabı küçük düşürmeye yönelik iradesinin bulunması gerekir. Maddi unsur ise, somut bir fiil veya olgu isnadı ya da sövme niteliğinde sözün sarf edilmesidir. Özellikle “terbiyesiz, terbiyeli ol, terbiyesizlik yapma, terbiyeni bil, terbiyeni takın” gibi ifadeler; Yargıtay’ın çok sayıdaki kararında kaba söz, davranış eleştirisi veya nezaket dışı hitap olarak değerlendirilmiş ve çoğu olayda hakaret suçunu oluşturmadığı kabul edilmiştir.

Hakaret suçunun tamamlanması için sözün mağdurun yüzüne karşı söylenmesi yeterlidir; üçüncü kişinin mutlaka duyması şart değildir. Ancak söz mağdurun yokluğunda söylenmişse, suça vücut verebilmesi için en az bir üçüncü kişinin öğrenmesi aranır. Bunun dışındaki durumlarda, salt taraflar arasındaki tartışma veya davranışa yönelik pedagojik uyarılar, özellikle eğitim–öğretim ortamında, ceza sorumluluğu doğurmayan söz kategorisinde değerlendirilir.

Hakaret isnadı, bireyin toplumdaki itibarıyla doğrudan ilgili olduğundan ve ceza mahkûmiyeti kişisel ve mesleki yaşamda telafisi imkânsız hak kayıplarına yol açabileceğinden, böyle durumlarda mutlaka alanında uzman bir ceza avukatından profesyonel hukuki destek alınması büyük önem taşımaktadır.

1. “Terbiyesizlik yapma, Terbiyesiz olma” ifadesi

a) Yargıtay 4. Ceza Dairesi – 2020/11502 E., 2021/8900 K., 11.03.2021

• Olayda sanık, katılana “terbiyesizlik yapma” diyor.

• Yargıtay 4. CD, bu sözü “kaba hitap tarzı” kabul ediyor;

  • Mağdurun onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta değil,

  • Bu nedenle hakaret suçunun unsurları oluşmamıştır diyor ve mahkûmiyet dışı bir kararı bozma gerekçesi yapıyor.

  • Aynı karar ve benzer içtihatlar, çeşitli akademik yazılarda da “hakaret sayılmayan sözler” listesinde açıkça “terbiyesizlik yapma” örneğiyle veriliyor.

Sonuç: Yargıtay’ın yerleşik çizgisine göre “terbiyesizlik yapma” tek başına TCK 125 anlamında hakaret değil, kaba ve nezaket dışı söz; çoğu olayda beraat/bozma sebebi.

2. “Terbiyesizlik yapma, pislik yapma, erkeksen gel yüzüme söyle” ifadesi

Yargıtay 18. Ceza Dairesi – 2017/8129 E., 2018/14490 K., 07.11.2018

• Sanık, karşı tarafa: “Terbiyesizlik yapma, pislik yapma, erkeksen gel yüzüme söyle” diyor.

• Yargıtay 18. CD bu sözleri:

  • “Rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı niteliğinde”,

  • İsnat edilen söz ve ifadelerin niteliği, mağdurun onur, şeref ve saygınlığını objektif olarak rencide edebilecek ağırlık düzeyine ulaşmadığından, hakaret suçunun yasal unsurları oluşmamıştır.

  • Mağdurun şeref ve saygınlığına ağır darbe indirecek düzeyde olması gereklidir.

Sonuç: Bu tarz kombine kullanımda bile (pislik yapma, erkeksen gel…) Yargıtay hala “kaba söz / ağır eleştiri” bandında tutabiliyor. “Terbiyesizlik yapma” çok daha yumuşak kalıyor.

3. “Terbiyeli ol, Terbiyeni takın” ifadesi

Burada uygulamada da, akademik olaral da iki tür emsal var:

a) Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2021/15558 E., 2023/22502 K. (F Tipi Cezaevi – kurum müdürüne “terbiyeli ol”)

• Hükümlü, cezaevi müdürüne “terbiyeli ol” diyor, hakaret davası açılıyor.

• Yargıtay 4. CD dosyayı bozuyor; özetle bu tür ifadelerin basit yargılama / lehe norm bağlamında yeniden değerlendirilmesi gerektiğini, bağlam açısından da doğrudan suç kabul edilmesinde sorunlar olduğunu söylüyor.

b) “Terbiyeli ol!” + ek cümleler – Yargıtay 18. Ceza Dairesi (avevrak özeti)

• Bir başka kararda sanık kamu görevlisine:

  • “Terbiyeli ol! Sen neden benim kızıma ve aileme küfür ediyorsun…” minvalinde çıkışıyor.

• Özette, kamu görevlisine hakaret mahkûmiyetinin bozulduğu, sözlerin olayın bağlamında ağır eleştiri/kaba söz olarak görüldüğü belirtiliyor.

Sonuç: “Terbiyeli ol, Terbiyeni takın” ifadesi, Yargıtay’da çoğunlukla hakaret değil; kaba / nezaket dışı uyarı olarak değerlendiriliyor. Yani “terbiyeli ol” = hakaret değildir çizgisi oldukça güçlü.

4. “Terbiyesiz” kelimesi

a) Yargıtay 4. Hukuk Dairesi – manevi tazminat davası (4HD 2015/8270)

• Ceza yargılamasında sanık, davacıya “terbiyesiz” diyor.

• Ceza dosyasında hakaret mahkûmiyeti verilmiş olmasına rağmen, Yargıtay 4. HD, hukuk davasında bu sözü:

  • “Kaba ve incitici kişisel değer yargısı” olarak niteliyor,

  • Her kaba sözün kişilik haklarına saldırı oluşturmayacağını belirtiyor.

b) Genel içtihat özeti – “karaktersiz, terbiyesiz, yalaka…”

Güncel bir derleme (AHD Durak Hukuk) Yargıtay içtihatlarına dayanarak şu tespiti yapıyor:

“Karaktersiz, terbiyesiz, yalaka gibi sözler çoğu kararda;
hakaret değil, kaba söz/ağır eleştiri olarak değerlendirilmiştir; bağlama göre değişebilir.”

Yani “terbiyesiz” kelimesi tek başına çoğu olayda hakaret sayılmıyor; ama altına “ağır sıfatlar, küfür, alenen küçük düşürme kastı” eklendiğinde tablo değişebiliyor.

c) Olumsuz örnek – “terbiyesiz, geri zekâlı”

• Yargıtay’ın bir kararında, velinin öğretmene “… terbiyesiz, geri zekâlı” demesi kamu görevlisine hakaret (TCK 125/3-a) kabul ediliyor.

• Burada cezayı taşıyan esas kelime “gerizekâlı”; “terbiyesiz” yanına eklenmiş. Gerizekalı, Salak, Aptal, Dangalak gibi terimleri sadece güçlendiren bir kelime olarak kalıyor. Yine terbiyesiz ya da terbiyeli ol gibi ifadeler tek başına hakaret olarak kabul görmüyor.

Sonuç: “Terbiyesiz” yalnız başına genelde hakaret değil; “terbiyesiz + ağır hakaret/küfür” kombinasyonuysa rahatlıkla suç kabul edilebiliyor.

5. “Edepsizlik yapma, terbiyeli ol” – AYM NAİF BAL (2) kararı

Anayasa Mahkemesi’nin Naif Bal (2) kararında olay şöyle: Kararlar Bilgi Bankası

• Hükümlü, infaz koruma memuruna: “Edepsizlik yapma, terbiyeli ol.” diyor.

• Yerel mahkeme ve Yargıtay 4. CD bunu kamu görevlisine hakaret saymış ve mahkûmiyet onanmış.

• AYM ise bireysel başvuruda, bu tür “rahatsız edici” sözlerde ifade özgürlüğü – hakaret sınırı tartışmasını yapıyor.

Burada önemli olan:

• Aynı söz başka kararlarda “kaba söz” olarak değerlendirilirken,

• Bazı dosyalarda disiplin/hakaret olarak da görülebiliyor.

Yani Yargıtay çizgisi büyük ölçüde olayın bağlamına, ortamına, gerginliğe, öncesine bakıyor.

6. “Terbiyeni bil”, “terbiye sınırlarını takın” gibi türevler

Doğrudan “terbiyeni bil” başlıklı net bir Yargıtay kararı bulmak kolay değil; ama:

• “Terbiyeli ol”, “terbiyesizlik yapma” gibi kalıplar için verilen kararlar,

• Yargıtay’ın genel yaklaşımı (“kaba söz – ağır eleştiri – nezaket dışı hitap” çizgisi)

göz önünde tutulduğunda; “terbiyeni bil”, “terbiye sınırlarını takın” gibi cümleler de aynı kategoriye giriyor:

Muhtemel değerlendirme:
Bağlamdan kopuk, tek seferlik ve davranışa yönelik uyarı şeklinde ise → hakaret değil, kaba uyarı. Sürekli, alenen, küçük düşürücü bir tarzda, özellikle kalabalık ortamda çocuğu aşağılamak kastıyla söyleniyorsa → hakaret riski artıyor.

7. Bir eğitimcinin öğrencisine bu sözleri söylemesi – ceza + idari açıdan

7.1. Ceza hukuku bakımından (TCK 125)

Öğretmen aynı zamanda kamu görevlisi sayıldığı için, öğrenciye değil ama öğretmene söylenen sözlerde genelde TCK 125/3-a devreye giriyor. Buna karşılık, öğretmenin öğrenciye hitabı “kamu görevlisine hakaret” değil, sıradan hakaret (TCK 125/1) tartışması olur.

Yukarıdaki emsallerden şu prensipleri çekebilirsin:

• Davranışa yönelik uyarı (“terbiyesizlik yapma, terbiyeli ol, terbiyeni bil”):

  • Yargıtay çoğu kararda bunu pedagojik/otorite kullanımı + kaba söz olarak görüyor,

  • Öğrenciyi topluluk önünde “ağır şekilde aşağılamadıkça hakaret kabul etmiyor.” Yani bir eğitimcinin salt teribeyeli ol, terbiyeni bil demesi yerleşik kararlara göre salt hakaret sayılamıyor.

• Kişiliğe, zihinsel/yetisel özre yönelik ağır sıfat eklersen:

  • “Terbiyesiz, geri zekâlı, salak, …” gibi, özellikle çocuk hakkında;  hakaret suçu (ve çocuk olması nedeniyle ağır değerlendirme) gündeme gelebilir.

Öğretmen – öğrenci bağlamında “terbiyesizlik yapma / terbiyeli ol”

• Disiplin amaçlı, davranışa yönelik uyarıdır, öğrenciye somut fiil isnadı veya sövme yoktur.

• Yargıtay’ın “terbiyesizlik yapma / terbiyeli ol” içtihatlarıyla paralel şekilde kaba söz – nezaket dışı hitap sınırındadır, TCK 125 anlamında hakaret oluşturmaz.

• Eğitim ortamında öğretmenin sınıf disiplinini sağlama yetkisi ve pedagojik takdir hakkı, bu sözlere daha geniş bir hoşgörü alanı yaratır (AYM ve AİHM ifade özgürlüğü mantığıyla da desteklenebilir). 

7.2. İdari / disiplin yönü

Ceza çıkmasa bile MEB ve okul yönetimi:

• “Öğrenciye karşı kaba, kırıcı, pedagojik olmayan ifade” başlığı altında

• uyarı / kınama / disiplin soruşturması açabilir.

Yani “suç değil ama meslek etiğine aykırı” tartışması ayrı bir hat. Savunma stratejisinde bunu ayırmak işine yarar:

• Ceza dosyasında “hakaret unsurları yok” vurgusu,

• İdari süreçte “sözler sert ama öğrencinin ağır saygısızlığına anlık tepki / sınıf disiplinini sağlama çabası” anlatısı.

• Ancak örneğin eğitimci açısından idari tahkikattan uyarı dahi çıkmıyorsa burada sırf eğitimci formasyonu ve sorumlulukları gereği öğrencisine terbiyeni takın, terbiyeli ol diye bir beyan sarf ettiği için cezai müeyyide hükmedilemeyeceği oranı artar…

8. Savunmalarda kullanılabilecek hazır argüman iskeleti

Dilekçede (özellikle eğitimci müvekkil için) şunları net ve kısa paragraflar halinde kullanabilirsin:

1. Kavramın niteliği:

   • “Terbiyesizlik yapma / terbiyeli ol / terbiyeni bil” türü ifadeler kişinin onur, şeref ve saygınlığına doğrudan saldırı değil, davranışa yönelik kaba bir uyarıdır.

   • Yargıtay 4. CD ve 18. CD kararlarında bu ifadeler kaba söz ve nezaket dışı hitap niteliğinde olup, hakaret suçunun unsurlarını oluşturmadığı açıkça belirtilmiştir.

2. Emsal karar atfı:

   • Y4CD 2020/11502 E., 2021/8900 K. – “terbiyesizlik yapma” → hakaret değil.

   • Y18CD 2017/8129 E., 2018/14490 K. – “terbiyesizlik yapma, pislik yapma, erkeksen gel yüzüme söyle” → hakaret değil.

   • AHD ve benzeri derlemelerde “terbiyesiz” gibi sözcüklerin çoğu olayda kaba söz/ağır eleştiri sayıldığına dair genel içtihat özeti.

3. Somut olaya uygulama:

   • Müvekkilin sözleri öğrencinin olumsuz davranışına anlık, pedagojik tepki;

   • Öğrencinin onurunu zedeleme, onu toplum nezdinde küçük düşürme kastı yok;

   • Sözler tekil, süreklilik göstermeyen bir olay;

   • Video/ses kayıtlarında somut hakaret (küfür, ağır sıfat) bulunmuyor.

4. Sınırı gösteren olumsuz emsal:

   • Velinin öğretmene “… terbiyesiz, geri zekâlı” demesi kamu görevlisine hakaret sayılmıştır; burada cezayı doğuran, ağır zeka engeli ima eden “geri zekâlı” ifadesidir. Müvekkil somut olayında böyle bir ağır hakaret hiç yoktur.

5. Netice olarak;

   • Tüm emsaller ışığında, müvekkilin kullandığı ifadelerin en fazla kaba ve nezaket dışı hitap olduğu,

   • TCK 125 anlamında hakaret suçunun maddi ve manevi unsurlarının oluşmadığı,

   • Bu nedenle beraat gerektiği; aksi yorumun hem yerleşik Yargıtay içtihatlarına hem de ifade özgürlüğü ve eğitim ortamının gerektirdiği disiplin otoritesine aykırı olacağı.

• Teknik ve hukuk alanında tecrübe gerektiren bu konularda telafisi imkansız hak kayıplarına uğramamak için, mutlaka avukatınıza danışmanızı şiddetle önermekteyiz.
• Aradığınız dava türü veya hukuki ihtilaf hakkında *yazılar*  bölümüne veya *NCMEC DAVALARI için* tıklayarak ya da sağ üst köşeden arama yaparak onlarca davanız hakkında dilediğinizi okuyup, araştırabilirsiniz.

  • AVUKAT DESTEĞİ

    Randevu almak için çalışma saatleri içerisinde aşağıdaki telefon aracılığı ile ulaşabilir, whatsapp hattına yazabilir (tıkla) veya aşağıdaki adrese mail atabilirsiniz. 

    Hafta içi: 09:00 – 19:00
    Cumartesi: 10:00 – 18:00

    Telefon: +90 532 282 25 23

    Gizlilik

    Gizlilik, bir avukatın ve hukuk büromuzun en önemli etik ilkelerinden biridir; 1136 sayılı Kanunda tanımlanan gizlilik ve ifşa etmeme ilkesini çok dikkatli ve hassas bir şekilde uygular. Ancak büromuz, müvekkillerinin bilgi, belge ve bilgilerini gizlilik ve bilgi sorumluluğu sınırları içinde gizli tutar ve hiçbir şekilde ve hiçbir koşulda üçüncü kişi ve kurumlarla paylaşmaz.